Ελευθερία… Έχουμε;
γράφει στο peripteron.eu ο Βαγγέλης Πάλλας, Δημοσιογράφος – Ερευνητής – Αναλυτής IFJ/SPJ
Προχωρούμε πάντα στα τυφλά, ακολουθώντας κάποιες αναντίρρητες αλήθειες. Όπως για παράδειγμα ότι η δύση είναι ο θεματοφύλακας των δικαιωμάτων του ανθρώπου, ότι η πτώση του τείχους Βερολίνου του 1989 ξανάφερε την ελευθερία στις χώρες του σοσιαλισμού, ότι οι μπίζνες είναι το ίδιον του ανθρώπου, ότι η τηλεόραση μας δείχνει την πραγματικότητα και ξεχνάμε βέβαια ότι μέχρι χθες πορευόμασταν σύμφωνα με κάποιες άλλες αλήθειες, συνήθως διαμετρικά αντίθετες από τις σημερινές.
Δεν είμαστε ούτε οι πρώτοι, ούτε οι τελευταίοι που παγιδευόμαστε μέσα στους μύθους της ιστορίας, παράδειγμα τι ξέρουμε για την έννοια «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ».
Τι είναι ελευθερία; Έχουμε ελευθερία; Είναι μερικά από τα ερωτήματα που βασανίζουν πολλούς ανθρώπους. Από ο σχολείο (εκπαίδευση) μάθαμε όχι από όλους τους δασκάλους, ότι η πραγματική ελευθερία έχει να κάνει με τις πραγματικές έννοιες της δημοκρατίας, ανεξαρτησίας, ελεύθερης βούλησης και σκέψης. Επομένως αναφέρομαι στον διαχωρισμό που πρέπει να κάνουμε. Ας χωρίσουμε την ελευθερία σε ελευθερία, πολιτική – κοινωνική και φιλοσοφική. Η πρώτη αναφέρεται σε κοινωνικές ομάδες και η δεύτερη είναι σε καθαρά προσωπικό επίπεδο.
…Ελευθερία συνιστάται εις το να πράττει κάποιος ότι δεν βλάπτει τα δικαιώματα των άλλων και να υποτάσσεται στους νόμους…
(Εθνική συνέλευση των Γάλλων το 1870)
Για την πολιτική ελευθερία μπορούμε να δώσουμε τον παρακάτω ορισμό: τα μέλη της κοινωνίας θα πρέπει να έχουν πλήρη κυριαρχία πάνω στη δημόσια και προσωπική ζωή τους, αυτό που πολλοί το παρομοιάζουν με τη δημοκρατία και με την οποία συνδέονται: ελευθερία εκλογής, τύπου, λόγου, διαδήλωσης, ψήφου, μετακίνησης, ιδιοκτησίας, μόρφωση, θρησκείας και σκέψης.
Όμως για να εκλεγείς χρειάζεσαι κεφάλαια οπότε η ανεξαρτησία σου πλέον χάνεται. Και για να εκλέξεις όμως φροντίζουν να σου κατασκευάσουν γνώμη. Γι’ αυτό υπάρχουν τα γκάλοπ που έχουν πάρει προ πολλού την θέση της ενημέρωσης που αποτελεί και την βάση της δημοκρατίας. Τέλος δεν θα αναφερθώ στον παράλογο εκλογικό νόμο καθώς και τη μη εκπροσώπηση στη βουλή μεγάλης μερίδας του ελληνικού λαού (περίπου 30%) οι οποίοι θεωρούν ότι δεν αντιπροσωπεύονται από κανένα πολιτικό κόμμα και το δηλώνουν εμπράκτως με αποχή, λευκό ή άκυρο… (έχουν θιχθεί σε άλλες αναρτήσεις)
Ελευθερία Τύπου – Λόγου: Φαινομενικά υπάρχει. Έχουμε πληθώρα εφημερίδων και καναλιών καθώς και βιβλίων. Όμως η πραγματικότητα είναι ζοφερή. Τα ΜΜΕ έχουν θέσει ως προτεραιότητα την βιωσιμότητα τους με λογική συνέπεια την εξάρτηση τους από το κεφάλαιο. Έτσι η βασική προτεραιότητα για αντικειμενική ενημέρωση άλλαξε σε ελεγχόμενη εξημέρωση… Και όσο για τα βιβλία μπορεί να τυπώνονται χιλιάδες αλλά η ελευθερία φαίνεται από τα 2-3 τα οποία κάθε τόσο (με δικαστικές αποφάσεις) απαγορεύονται να εκδοθούν ή αποσύρονται. Βέβαια αυτές είναι ειδήσεις που δεν ακούγονται τόσο πολύ…
Για παράδειγμα στην Ελλάδα με τα συστημικά αστικά ΜΜΕ που όχι μόνο είναι εξαρτώμενα από την οικονομικά ολιγαρχία, αλλά παίζουν και άσχημα πολιτικά παιχνίδια. Επομένως η ελευθερία του Τύπου καταντά ένας χαρτί χωρίς λέξεις.
… Ποια είναι η πιο άψηλη εντολή; Να αρνηθεί όλες τις παρηγοριές – θεούς, πατρίδες, ηθικές, αλήθειες – ν’ απομείνεις μόνος και ν’ αρχίσεις να πλάθεις εσύ, με μονάχα τη δύναμη σου, ένα κόσμο που να μην ντροπιάζει την καρδιά σου… Ποια είναι η πιο αντρίκια χαρά; Ν’ απολαμβάνεις την πάσα ευθύνη…
Ν. Καζαντζάκης
Ελευθερία Θρησκείας – Γνώμης: Καλά αυτό κι αν δεν είναι για γέλια. Μία είναι η θρησκεία και αυτή διδάσκεται και στα σχολεία επί 9 συναπτά έτη αν δεν κάνω λάθος…Το μάθημα των θρησκευτικών είναι μάθημα ορθοδοξίας. Και πως να μην είναι έτσι όταν η εκκλησία με την δύναμη και την επιβολή της πάνω στο κράτος, αφορίζει πολιτικούς και ανθρώπους των γραμμάτων (Καζαντζάκης, Βενιζέλος, Ροΐδης, Λασκαράτος, Κολοκοτρώνης) και προειδοποιεί το ποίμνιο από “κακές” επιρροές επιλεκτικά (πχ. Σκορτσέζε, Μπράουν αλλά όχι από την τηλεόραση και τον αηδιαστικό τρόπο ζωής που αυτή προβάλλει…)
Ελευθερία Ιδιοκτησίας: Χμ εδώ έχω αντιρρήσεις ως προς το δικαίωμα αυτό καθ’αυτό. Βλέπετε πιστεύω ότι αυτό το δικαίωμα οδηγεί αναπόφευκτα σε αντιφάσεις και συγκρούσεις. Για παράδειγμα τα δικαιώματα του εργοδότη και του εργάτη. Η ελευθερία της ιδιοκτησίας έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την “ελευθερία της φύσης” και κατ’ επέκταση με τα δικαιώματα του ανθρώπου.
Από τότε που οι άνθρωποι άρχισαν να κατακτούν την ελευθερία, ατομική και συλλογική, έχει περάσει από τρία στάδια. Το πρώτο είναι το στάδιο της απαλλαγής, απαλλαγή από τη σκλαβιά, από τη δικτατορία, από την καταπίεση ή την εκμετάλλευση.
Το επόμενο στάδιο είναι εκείνο της αυτοανακάλυψης, διότι η ελευθερία δεν ολοκληρώνεται με την έξοδο από τη φυλακή. Απαιτεί να γνωρίζεις ποιος θα είσαι, να βρεις τι είναι αυτό που δικαιώνει την ύπαρξη σου και τρίτο έρχεται το στάδιο της αυτοπραγμάτωσης. Να πραγματοποιήσεις δηλαδή αυτό το ιδεώδες… την ελευθερία σου.
Ελευθερία Σκέψης: Ε! θα μου πείτε ώρα είναι να μας πεις ότι ούτε να σκεφτούμε δεν είμαστε ελεύθεροι. Ποιός είμαι εγώ για να πω κάτι τέτοιο. Ας αφήσω τον Noam Chomsky να μας πει: “Για εκείνους που πεισματικά επιδιώκουν την ελευθερία, δεν υπάρχει πιο επείγον καθήκον από το να κατανοήσουν τους μηχανισμούς και τις πρακτικές της κατήχησης – εξημέρωσης. Αυτά είναι εύκολο για κάποιον να τις αντιληφθεί σε ολοκληρωτικά καθεστώτα, πολύ λιγότερο όμως στο σύστημα της «πλύσης εγκεφάλου υπό την ελευθερία», στις οποίες όλοι υπόκεινται και τις οποίες πολύ συχνά υπηρετούμε είτε ως πρόθυμα είτε ως χωρίς επίγνωση όργανα.”
…Τ’ αληθινό μπόϊ τ’ ανθρώπου μετριέται πάντα με το μέτρο της λευτεριάς… Γ. Ρίτσος
Ας αλλάξουμε κατηγορία και να μιλήσουμε για την φιλοσοφική ελευθερία.
Η φιλοσοφική ή προσωπική ελευθερία όπως την αντιλαμβάνομαι εγώ έχει να κάνει με την ανεξαρτησία βούλησης και σκέψης. Οι έννοιες της γνώσης, αλήθειας, λογικής, ηθικής, αρετής και πάθους (καθώς και άλλων) οφείλουν επίσης να κατακτηθούν κατά την διάρκεια μιας πορείας προς την ελευθερία. Από αυτά προκύπτει ένας ακόμα διαχωρισμός. Η ελευθερία από (αρνητική) και η ελευθερία προς (θετική).
Προσωπικά πιστεύω ότι ένα τέτοιο ταξίδι πρέπει να ξεκινήσει από την αυτογνωσία. Πρέπει να μάθουμε τον εαυτό μας για να μπορέσουμε να τον νικήσουμε! Και η νίκη απέναντι στον εαυτό απαιτεί μεγαλύτερη γενναιότητα από τον κάθε εχθρό. Να νικήσεις το εγώ σου (ιδιοτέλεια) και τα πάθη σου σημαίνει να κερδίσεις σε δύναμη και αυτοεκτίμηση. Πλήρης έλεγχος από φόβους, ελπίδες και πάθη. Αυτό είναι το επόμενο βήμα για την ελευθερία.
Βαδίζοντας αυτό το δρόμο μαθαίνεις για την αρετή. Μαθαίνεις να επαγρυπνείς για να την προστατεύεις. Καταλαβαίνεις ότι δεν έχεις μόνο δικαιώματα αλλά και υποχρεώσεις. Όπως λέει ο Κίρκεγκαρντ: “Η συνειδητοποίηση της ελευθερίας οδηγεί σε υπαρξιακό άγχος”! Είναι η ανακάλυψη της χαμένης ηθικής. Το τέλος της παρόρμησης των αισθήσεων που είχε προέλθει από την ανελευθερία της σκέψης.
Σήμερα κάποιοι που συγκαταλέγονται στους χορτάτους σε δικαιώματα, που είναι πλούσιοι σε κάθε λογής προοπτικές και είναι κυρίαρχοι όλων των ΜΜΕ, δεν βρίσκουν το λόγο να υπηρετούν την ελευθερία του λόγου, της σκέψης και της ενημέρωσης.
Για να παρηγορηθούν, οι άνθρωποι με τα παραπάνω χαρακτηριστικά δημιούργησαν ένα υποκατάστατο: το καρναβάλι. Τους επιτρέπει να βρίσκουν νέες μάσκες, με μεγαλύτερη διάρκεια, πιο ριζικές.
Ο κίνδυνος είναι ακόμα μεγαλύτερος όταν πρόκειται για τους λαούς. Όταν αναζητούν την ελευθερία τους και υποθηκεύουν το μέλλον τους σε ανυπόληπτους και άχρηστους ηγέτες.
…Μπορεί να λέμε πως είμαστε ελεύθεροι, να πλάθουμε ύμνους για την ελευθερία, να φερόμαστε σαν επαναστάτες, στην ουσία όμως δεν κάνουμε τίποτε άλλο, παρά να κινούμαστε… ΛΕΟ ΜΠΟΥΣΚΑΛΙΑ
