Φυλακές… με ελεύθερους φυλακισμένους

Επιμέλεια: Βαγγέλης Πάλλας, ∆ηµοσιογράφος – Ερευνητής – Αναλυτής IFJ / SPJ

Υπάρχει μια φυλακή όπου οι κρατούμενοι ζουν σχεδόν μια φυσιολογική ζωή: η φυλακή της Kerava στη Φινλανδία, όπου το σωφρονιστικό σύστημα είναι μια αναπνοή πριν την επανένταξη στην κοινωνία. Εκεί δεν υπάρχουν ερμητικά κλειστές πύλες ή φύλακες με στολές και προτεταμένα όπλα. Οι κρατούμενοι εργάζονται και κερδίζουν περίπου 8 δολάρια την ώρα. Καλλιεργούν λαχανικά σε θερμοκήπια, έχουν κινητά τηλέφωνα, πηγαίνουν στην πόλη για τα ψώνια τους και κάθε δύο μήνες παίρνουν τρεις ημέρες άδεια. Μερικές φορές πάνε μαζί με τους επόπτες για ψάρεμα ή κάμπινγκ. Πολλοί επιλέγουν να μελετήσουν για ένα πτυχίο πανεπιστημίου αντί να εργάζονται. Και μάλιστα επιδοτούνται από το κράτος γι’ αυτό.

Η σχέση κρατουμένων και φυλάκων δεν είναι ούτε βίαιη, ούτε μιλιταριστική. Αποκαλούν ο ένας τον άλλον με τα μικρά τους ονόματα. Οι φρουροί είναι άοπλοι και φορούν πολιτικά ρούχα ή στολές με εμβλήματα, όπως επωμίδες. Υπάρχουν μόλις 10 πυροβόλα όπλα σε αυτή τη φυλακή και είναι όλα σε ασφαλές σημείο. Οι φύλακες αναφέρονται συνήθως ως «διαχειριστές» ή «μάνατζερ» ενώ οι κρατούμενοι αναφέρονται ως «πελάτες» ή, αν είναι πολύ νέοι, ως «μαθητές».
Οι ανοιχτές φυλακές υπάρχουν στη Φινλανδία από το 1930. Τότε, ήταν περισσότερο σαν αποικίες εργασίας. Στις μέρες μας, είναι το τελευταίο βήμα της ποινής φυλάκισης προτού οι κρατούμενοι μεταβούν και πάλι πίσω στην κανονική ζωή.

Λίγες δεκαετίες πριν, η Φινλανδία είχε ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά φυλακισμένων σε όλη την Ευρώπη.

Στη δεκαετία του ’60, μετά από εκτενείς έρευνες των Σκανδιναβών, αποδείχτηκε ότι η φυλάκιση δεν ήταν αποτελεσματική. Τις επόμενες τρεις δεκαετίες, η Φινλανδία αναμόρφωσε εντελώς το σύστημα κράτησης και σταδιακά κατέληξε να έχει το χαμηλότερο ποσοστό φυλακισμένων σε όλη την Ευρώπη, με μηδενική αύξηση της εγκληματικότητας.

Οι ανοιχτές φύλακες όχι μόνο είναι αποτελεσματικές και πολιτισμένες αλλά κοστίζουν και πολύ λιγότερο. Εξαλείφοντας την ανάγκη για επιπλέον συστήματα ασφαλείας και προσωπικό, και στεγάζοντας τους ανθρώπους ουσιαστικά σε κοιτώνες, το κόστος ανά κρατούμενο πέφτει σχεδόν στο 1/3.

Το φινλανδικό σύστημα του σωφρονισμού έχει το ίδιο βασικό συστατικό με το σύστημα της παιδείας -ένα από τα καλύτερα στον κόσμο: σεβασμό προς τον άνθρωπο και πρόθεση να του δώσει όλα τα εφόδια για αυτοβελτίωση. H περίπτωση των φυλακών της Kerava αποδεικνύει ότι ένα σωφρονιστικό σύστημα μπορεί να είναι αποτελεσματικό, οικονομικό και πολιτισμένο, και να κάνει αυτό για το οποίο προορίζονται οι φυλακές με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

ΝΟΡΒΗΓΙΑ – ΦΥΛΑΚΕΣ HALDEN ΓΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ

Στην πραγματικότητα είναι αυτό που όλες οι φυλακές του κόσμου θα έπρεπε να είναι: κέντρα σωφρονισμού και επανένταξης. Το σύστημα σωφρονισμού της Νορβηγίας προβλέπει ανώτατη ποινή τα 21 χρόνια για οποιοδήποτε αδίκημα. Ως εκ τούτου, οι φυλακές φροντίζουν να είναι λειτουργικές σαν μια μικρή κοινωνία, με σκοπό οι κρατούμενοι να επανενταχθούν με επιτυχία στον έξω κόσμο μετά την αποφυλάκισή τους.

1. Ο ΚΗΠΟΣ: Οι αρχιτέκτονες των φυλακών Halden έχουν διατηρήσει τα δέντρα σε όλη την περιοχή των 75 στρεμμάτων που περιβάλλει την περίμετρο, προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί η αίσθηση της φυλακής και, σύμφωνα με τα λόγια ενός αρχιτέκτονα, «να μπορούν οι κρατούμενοι να βλέπουν όλες τις εποχές». Εκεί υπάρχουν παγκάκια, διάδρομος για τρέξιμο και πέτρινες σκακιέρες για ψυχαγωγία.

2. ΚΕΛΙΑ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟΥ: Δεδομένου ότι οι περισσότεροι κρατούμενοι θα επιστρέψουν τελικά στην κοινωνία, στις φυλακές μιμούνται τον έξω κόσμο όσο το δυνατόν περισσότερο, για να τους προετοιμάσουν για την ελευθερία. Στο Halden, τα δωμάτια περιλαμβάνουν ιδιωτικό μπάνιο, μίνι ψυγείο και τηλεόραση με επίπεδη οθόνη. Οι αξιωματούχοι λένε ότι οι επίπεδες οθόνες αφήνουν στους τρόφιμους λιγότερο χώρο για να κρύψουν ναρκωτικά και άλλα λαθραία.

3. ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΚΟΥΖΙΝΑ: Κάθε 10 με 12 κελιά μοιράζονται μια κοινόχρηστη κουζίνα και σαλόνι, όπου οι φυλακισμένοι μπορούν να ετοιμάσουν το δείπνο τους και να ξεκουραστούν έπειτα από μια ημέρα εργασίας. Τα δωμάτια δεν έχουν σίδερα στα παράθυρα και μπαίνει άπλετο φως.

4. ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ: Οι φρουροί ασφαλείας οργανώνουν δραστηριότητες από τις 8:00 το πρωί μέχρι τις 8:00 το βράδυ. Είναι μια ευκαιρία για τους τροφίμους να αποκτήσουν ένα νέο χόμπι, αλλά είναι επίσης μέρος μιας δυναμικής στρατηγικής ασφαλείας: οι απασχολημένοι κρατούμενοι είναι λιγότερο πιθανό να επιτεθούν σε φύλακες ή ο ένας τον άλλον. Οι κρατούμενοι μπορούν να παίξουν στο γήπεδο μπάσκετ, να κάνουν χρήση του τοίχου αναρρίχησης, τζόγκινγκ ή να απασχοληθούν στο γήπεδο ποδοσφαίρου.

5. ΣΤΟΥΝΤΙΟ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΕΩΝ: Υπάρχει επίσης ένα στούντιο ηχογραφήσεων με επαγγελματική κονσόλα. Οι καθηγητές μουσικής -οι οποίοι αποκαλούν τους τροφίμους «μαθητές», όχι «κρατούμενους»- τους μαθαίνουν πιάνο, κιθάρα, τύμπανα και άλλα. Τρία μέλη της χορωδίας διαγωνίστηκαν στο Νορβηγικό American Idol. Ελπίζουν αυτή τη χρονιά να παράγουν το πρώτο τους μιούζικαλ με πρωταγωνιστές κρατούμενους.

6. ΕΡΓΑ ΤΕΧΝΗΣ: Για να βοηθήσουν ψυχολογικά τους κρατούμενους, δαπάνησαν περίπου 1.000.000 δολάρια για έργα ζωγραφικής, φωτογραφίας και εγκαταστάσεων φωτισμού. Η τοιχογραφία του Νορβηγού καλλιτέχνη γκραφίτι Dolk «φέρνει μια νότα χιούμορ σε έναν μάλλον ελεγχόμενο χώρο». Οι αξιωματούχοι ελπίζουν ότι η τέχνη -μαζί με τις δημιουργικές διεξόδους, όπως μαθήματα σχεδίου και εργαστήρια ξυλογλυπτικής- θα δώσουν στους τροφίμους «μια αίσθηση ότι λαμβάνονται σοβαρά υπόψη».

7. ΧΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ: Εξωτερικά η φυλακή είναι βαμμένη με γήινες καφέ αποχρώσεις που δένουν όμορφα με τα γύρω δάση. Εσωτερικά, ωστόσο, οι τοίχοι είναι γεμάτοι με 18 διαφορετικά χρώματα για να δημιουργείται μια αίσθηση ποικιλίας. Στον ξενώνα των δύο υπνοδωματίων, οι τρόφιμοι μπορούν να φιλοξενούν τις οικογένειές τους για μια νύχτα. Το ένα από τα δύο δωμάτια είναι συζυγικό, ζωγραφισμένο με ένα φλογερό κόκκινο.

8. ΟΙ ΔΕΣΜΟΦΥΛΑΚΕΣ: Υποβάλλονται σε δύο χρόνια εκπαίδευσης στην Ακαδημία αξιωματικών και η επίσημη περιγραφή της θέσης εργασίας τους λέει ότι πρέπει να «παρακινήσουν τον κρατούμενο», έτσι ώστε η ποινή του να είναι όσο το δυνατόν πιο διαφωτιστική και με νόημα. Έτσι τρώνε συχνά μαζί με τους φυλακισμένους ή αθλούνται μαζί τους. Στο Halden, το ήμισυ του συνόλου των φρουρών είναι γυναίκες, η παρουσία των οποίων, όπως πιστεύει ο διοικητής των φυλακών, μειώνει την ένταση και ενθαρρύνει την καλή συμπεριφορά.

9. ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ: Οι κρατούμενοι του Halden χάνουν το δικαίωμά τους στην ελευθερία, αλλά όχι στην υγειονομική περίθαλψη. Οδοντίατροι, γιατροί, νοσηλευτές, ακόμα και οι βιβλιοθηκονόμοι του τοπικού δήμου εργάζονται εκεί. 10. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ: Για να βοηθηθούν οι κρατούμενοι να αναπτύξουν υγιείς συνήθειες και να καταπολεμηθεί η μονοτονία, οι χώροι διαβίωσης περιλαμβάνουν κέντρα εργασίας και δραστηριότητας. Σε αυτό το «εργαστήριο κουζίνας», οι τρόφιμοι θα μάθουν τα βασικά της διατροφής και της μαγειρικής. Ειδικά εργαστήρια τους προετοιμάζουν ώστε να μπορέσουν να βρουν εργασία σε επιχειρήσεις εστίασης.

* DOCTV – PANORAMA – ΑΠΕ

Print Friendly, PDF & Email