Γυναίκες… στον κόσμο

γράφει στο peripteron.eu ο Βαγγέλης Πάλλας Δημοσιογράφος – Ερευνητής – Αναλυτής IFJ/SPJ

Από τον 19o αιώνα όταν οι γυναίκες άρχισαν να διεκδικούν πολιτική κοινωνική και εργασιακή ισονομία με τους άνδρες μέχρι σήμερα, οι γυναίκες στον Δυτικό κόσμο έχουν κάνει τεράστια βήματα σε αυτούς τους τομείς, γεγονός που δεν ισχύει και για τις γυναίκες στον υπόλοιπο πλανήτη.

Η ζοφερή πραγματικότητα για τις γυναίκες του πλανήτη

1 δις γυναίκες έναντι 450 εκ. ανδρών ζουν στην απόλυτη φτώχεια

540 εκ. γυναίκες και κορίτσια έναντι 280 εκ. ανδρών είναι αναλφάβητες (Τα δύο τρίτα των αναλφάβητων ενηλίκων διεθνώς είναι γυναίκες, πηγή: UNSTATS-United Nations Statistics).

Ακόμη και σήμερα το 70% του πληθυσμού που ζει κάτω από το όριο της φτώχειας είναι γυναίκες, καθώς από το 1,5 δισεκατομμύριο των ανθρώπων που ζουν με λιγότερο από ένα δολάριο την ημέρα, πάνω από το 50% είναι γυναίκες (πηγή: UNFPA-United Nations Population Fund)

Την ίδια στιγμή η συντριπτική πλειοψηφία των αναλφάβητων του παγκόσμιου Νότου είναι γένους θηλυκού, καθώς πολιτισμικές πεποιθήσεις και κοινωνικά πρότυπα επιβάλλουν την κατώτερη θέση των κοριτσιών και των γυναικών σης τοπικές κοινωνίες.

Στον αραβικό-μουσουλμανικό κόσμο οι περισσότερες γυναίκες δεν έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση.

Το ποσοστό όσων έχουν τη δυνατότητα ανάγνωσης και γραφής είναι ελάχιστο. Η σεξουαλική τους ζωή ελέγχεται από μια πατριαρχική τάξη και έχουν περιορισμένες δυνατότητες οικονομικής ανεξαρτησίας.

Η φτώχεια και οι πόλεμοι επηρεάζουν τις γυναίκες και τα κορίτσια με διαφορετικό τρόπο σε σύγκριση με τους άντρες: Ενώ οι άνδρες έχουν πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες να τραυματιστούν ή να σκοτωθούν σε συρράξεις, στις πολεμικές εχθροπραξίες οι γυναίκες κινδυνεύουν με μαζικούς βιασμούς, ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες & μόλυνση από AIDS, κακοποίηση, άγχος και κατάθλιψη. Ένας μεγάλος αριθμός αυτών των γυναικών πεθαίνουν κατά τη διάρκεια της γέννας λόγω του νεαρού της ηλικίας.

Επίσης, έχει υπολογιστεί ότι οι γυναίκες αποτελούν έως και το 80% των προσφύγων και των εκτοπισμένων πληθυσμών παγκοσμίως, ενώ συνήθως σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης το 70-80% αυτών που χρειάζονται βοήθεια είναι γυναίκες και παιδιά.

Η αναγκαστική μετανάστευση σε πολλές περιπτώσεις πολεμικών συγκρούσεων επιδεινώνει την ευπάθεια των γυναικών.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, κάθε μέρα, τουλάχιστον 6.000 κορίτσια και γυναίκες στον κόσμο υποφέρουν από την ταπείνωση του εξαναγκαστικού ακρωτηριασμού των γεννητικών τους οργάνων (κλειτοριδεκτομή), ενώ οι γυναίκες που βρίσκονται στη ζωή αυτή τη στιγμή και έχουν υποστεί κλειτοριδεκτομή, υπολογίζονται σε εκατόν σαράντα εκατομμύρια.

Ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων αποτελεί μια κατάφωρη παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που έχει ως σκοπό τον έλεγχο των σωμάτων των γυναικών.

Πολλές νέες γυναίκες και μικρά κορίτσια πεθαίνουν από μόλυνση λόγω του ακρωτηριασμού κάτω από συνθήκες που δεν πληρούν τους στοιχειώδεις κανόνες υγιεινής.

Στην Ευρώπη μόνο ζουν περίπου 500.000 γυναίκες και κορίτσια που υποφέρουν από τις διά βίου σωματικές και ψυχολογικές συνέπειες της κλειτοριδεκτομής. Επιπλέον 180.000 κορίτσια και γυναίκες διατρέχουν τον κίνδυνο κάθε χρόνο να υποστούν αυτή την πρακτική.

Στις φυσικές καταστροφές οι γυναίκες και τα παιδιά κινδυνεύουν με θάνατο 14 φορές περισσότερο από τους άνδρες, εξαιτίας των διακρίσεων λόγω φύλου που οξύνουν τις συνέπειες της περιβαλλοντικής υποβάθμισης γι’ αυτές.

Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τις γυναίκες και τους άνδρες με διαφορετικό τρόπο, μια παράμετρος που πρέπει να λάβουν υπόψη τους οι κυβερνήσεις στη διαμόρφωση πολιτικών αντιμετώπισης των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής.

Σε μια μελέτη ανάλυσης των καταστροφών σε 141 χώρες διαπιστώθηκε ότι, όπου οι γυναίκες είχαν ίσα δικαιώματα, υπήρχε μικρή ή καμία διαφορά στον αριθμό των γυναικών ή των ανδρών που έχασαν τη ζωή τους, αλλά όπου τα δικαιώματα των γυναικών ήταν σε κίνδυνο, η γυναικεία θνησιμότητα ήταν υψηλότερη από εκείνη των ανδρών. Οι ερευνητές αναφέρουν επίσης περιπτώσεις όπου στην προσπάθεια διάσωσης επιζώντων δόθηκε προτεραιότητα στους άνδρες επιζώντες έναντι των γυναικών (Neumayer, Ε., Plumper, Τ. (2007) The gendered nature of natural disasters the impact of catastrophic events on the gender gap in life expectancy, 1981-2002. Annals of the Association of American Geographers).

Οι γυναίκες σε όλο τον πλανήτη και ιδιαίτερα οι γυναίκες σης χώρες του παγκόσμιου Νότου που βιώνουν με βίαιο συχνά τρόπο τις επιπτώσεις από την υπερθέρμανση του πλανήτη, ην κλιματική αλλαγή, τις φυσικές καταστροφές και την σταδιακή εξάντληση των φυσικών πόρων λόγω της αλόγιστης κατανάλωσης τους από τον άνθρωπο, συνειδητοποιούν σταδιακά την ανάγκη της προστασίας της φύσης και της επιστροφής σε καταναλωτικά πρότυπα συμβατά και φιλικά προς το περιβάλλον.

Πολύ συχνά παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαχείριση, την προστασία και τη χρήση των φυσικών αποθεμάτων, ιδιαίτερα στις φτωχές αγροτικές κοινωνίες όπου έχουν ως πρωταρχική φροντίδα την ευθύνη της παραγωγής της τροφής για την οικογένεια τους και για την τοπική κοινότητα, την εξασφάλιση πόσιμου νερού και την εξεύρεση καύσιμης ύλης.

Σύμφωνα με τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας οι γυναίκες και τα κορίτσια αποτελούν το 55% των θυμάτων του σύγχρονου δουλεμπορίου και το 98% των θυμάτων σεξουαλικής εκμετάλλευσης σε παγκόσμια κλίμακα.

Μόνο στη Γερμανία, τα ετήσια έσοδα του trafficking και της πορνείας φτάνουν τα 14,5 δισ. ευρώ. Εκτιμάται ότι 400.000 έως και 1 εκατ. γυναίκες ασκούν εκεί την πορνεία, ενώ το 90% από τις πόρνες προέρχεται από φτωχές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και της Αφρικής. (εφημερίδα των Συντακτών).

Σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά στοιχεία της Διεθνούς Αμνηστίας για την Ελλάδα, μόνο 100 με 200 γυναίκες και παιδιά αναγνωρίζονται κάθε χρόνο ως θύματα εμπορίας. Η χώρα μας αποτελεί και χώρα προορισμού και χώρα μετάβασης για γυναίκες και παιδιά-θύματα.

Τα αυξανόμενα επίπεδα φτώχειας στις τρίτες χώρες αλλά και η μείωση των κρατικών κονδυλίων για κοινωνικές δαπάνες στις χώρες προέλευσης των παιδιών δημιουργούν ευνοϊκότερες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη της εμπορίας, αφού τα παιδιά αναγκάζονται να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις διαβίωσης και τελικά παγιδεύονται στην παράνομη και επικίνδυνη μετανάστευση.

Ως πάροχοι φροντίδας οι γυναίκες συχνά επιβαρύνονται με την φροντίδα των μικρών παιδιών, των ασθενών και των ηλικιωμένων ενώ παράλληλα δεν έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης.

Δυστυχώς στη σημερινή συγκυρία της παγκόσμιας καπιταλιστικής κρίσης που επιβάλλει την συρρίκνωση ή και την κατάρρευση του κοινωνικού κράτους στις κοινωνίες του δυτικού κόσμου, οι γυναίκες βιώνουν ένα αξιακό πισωγύρισμα που επιτρέπει την αποδοχή ξεπερασμένων προτύπων συμπεριφοράς στις σχέσεις ανδρών – γυναικών και την όξυνση των ανισοτήτων σε όλες τις εκφάνσεις της δημόσιας ζωής.

Το καπιταλιστικό σύστημα αναδιπλώνεται και χρησιμοποιεί τις πατριαρχικές αντιλήψεις για να επιστρέψει σε πρότυπα συντηρητικά που επιτρέπουν την συνέχισή του. Έτσι η γυναίκα υποχρεώνεται να γυρίσει στα παραδοσιακά της καθήκοντα και να αναπληρώσει το κράτος πρόνοιας στην φροντίδα των παιδιών, των ηλικιωμένων και των ασθενών μελών της οικογένειάς της ή του κοινωνικού της περίγυρου.