Ηθική των Ζώων Συντροφιάς: ένα παραμελημένο πεδίο της Βιοηθικής

γράφει στο peripteron.eu η Χρυσάνθη Σαρδέλη

Μαιευτήρας-Γυναικολόγος Αναπλ. Καθηγήτρια Φαρμακολογίας-Κλινικής Φαρμακολογίας ΑΠΘ Πραγματογνώμων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για ζητήματα Ηθικής και Δεοντολογίας της Έρευνας Μέλος της Ομάδας Πραγματογνωμόνων για την Covid-19 της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής

Όταν κάποιος αναφέρεται στον όρο Ηθική εννοεί το σύνολο των ηθικών αξιών που διέπουν τη συμπεριφορά και τις πράξεις ενός προσώπου. Ο ηθικός κώδικας ενός ανθρώπου ή μιας ομάδας ανθρώπων καθορίζεται με βάση πολιτισμικές αναφορές και μπορεί να εξαρτάται από το θρήσκευμα, την πολιτική τοποθέτηση ή την εθνικότητα (Croney & Millman 2007). Ωστόσο, παρά τις πολιτισμικές διαφορές, επικρατεί η ιδέα ότι υπάρχουν ορισμένες παγκόσμια αποδεκτές αξίες, με τους περισσότερους ανθρώπους π.χ. να εναντιώνονται ισχυρά στο να βλάψουν ή να κακομεταχειριστούν άλλους ανθρώπους, ιδίως παιδιά. Παρομοίως, παγκόσμια αποδεκτές αξίες ισχύουν επίσης σε σχέση με τα ζώα, με τους περισσότερους ανθρώπους να εκδηλώνουν ισχυρή ενσυναίσθηση προς αυτά, ιδίως προς τα είδη με τα οποία είναι πολιτισμικά και συναισθηματικά συνδεδεμένοι (Merz-Perez et al. 2001). Οι περισσότεροι άνθρωποι θα συμφωνούσαν επίσης ότι οποιοδήποτε ιδιόκτητο ζώο θα πρέπει τουλάχιστον να προστατεύεται από περιττή ταλαιπωρία και ότι κανένας δεν πρέπει να βλάπτει τα ζώα για ασήμαντους λόγους. Αυτό αντιστοιχεί στο να συμπεριφέρεται κάποιος «σωστά» στα ζώα που του ανήκουν, ώστε αυτά να μπορούν να τον (εξ)υπηρετούν καλύτερα (ωφελιμιστική αρχή), επειδή του ανατέθηκε η ευθύνη για αυτά (αρχή της γονικής μέριμνας) ή επειδή αυτά έχουν δική τους εγγενή αξία και κατά συνέπεια έχουν συγκεκριμένα δικαιώματα (αρχή που θεμελιώνεται σε δικαίωμα) (Farstad 2018).

Τα ζώα συντροφιάς ως ειδική κατηγορία ηθικών όντων

Τα ζώα συντροφιάς, σε αντίθεση με τα ζώα εργαστηρίου και τα παραγωγικά ζώα, δεν απολαμβάνουν τον ίδιο βαθμό προσοχής ως ηθικά όντα, ούτε λαμβάνεται υπόψη ότι πρέπει να αναγνωρίζονται ως ανεξάρτητη ομάδα ζώων και ότι τίθενται κρίσιμα ηθικά ζητήματα σχετικά με τον τρόπο που τους συμπεριφέρονται οι άνθρωποι (Yeates & Savulescu 2017). Τα ζώα συντροφιάς διαφέρουν ως ηθικά όντα από τα ζώα εργαστηρίου και τα παραγωγικά ζώα, τα οποία συνήθως εκτρέφονται και διατηρούνται αντιστοίχως, για την προαγωγή της γνώσης ή με σκοπό το κέρδος και την εξασφάλιση τροφής, αντιστοίχως. Οι ιδιοκτήτες των ζώων συντροφιάς αναπτύσσουν σχέσεις με τα ζώα τους που είναι ξεκάθαρα διαφορετικές από αυτές που οι ίδιοι άνθρωποι θα ανέπτυσσαν με ζώα εργαστηρίου ή παραγωγικά ζώα. Σε μια ιδανική κοινωνία, τα ζώα συντροφιάς θα διατηρού- νταν εξαιτίας του αμοιβαίου συναισθηματικού δεσμού που αναπτύσσουν με τους ανθρώπους, για να προσφέρουν και να λάβουν αγάπη, συντροφικότητα και πίστη και για να εμπλουτίσουν τη ζωή του κάθε ατόμου.

Παρόλα αυτά, οι άνθρωποι συχνά δεν τηρούν τη δική τους πλευρά αυτής της άγραφης συμφωνίας, ότι δηλαδή οφείλουν να προστατεύουν και να φροντίζουν τα ζώα τους. Τα ζώα συντροφιάς συνήθως αναπαράγονται στοχευμένα, αγοράζονται ή πωλούνται, χρησιμοποιούνται (και συχνά δέχονται κακομεταχείριση) κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσής τους, παραμελούνται ή υπερπροστατεύονται, τους αποδίδεται «ανθρώπινη» υπόσταση και ρόλοι, χρησιμοποιούνται για εργασία, και δατηρούνται στη ζωή ή πεθαίνουν με βάση τη θέληση ή τη διάθεση του ιδιοκτήτη τους. Επιπλέον, τα ζώα συντροφιάς μπορούν να χρησιμοποιούνται σε κάποιες εξειδικευμένες θεραπευτικές δραστηριότητες που είναι γνωστές με το γενικό όρο «ζωοθεραπεία», εξαιτίας της ευεργετικής τους επίδρασης στην ανθρώπινη υγεία και ποιότητα ζωής (Friedman et al. 1995, McNicholas & Murray 2005, Verga & Michelazzi, 2009). Ταυτόχρονα, μοιράζονται το σπίτι και τη ζωή των ιδιοκτητών τους, σαν να ήταν ισότιμα μέλη μιας «ανθρώπινης» οικογένειας. Κατά συνέπεια, οι ανθρώπινες ενέργειες συχνά προκαλούν ή εμποδίζουν τα ζώα συντροφιάς από το να βιώσουν πόνο ή ευχαρίστηση, ματαιώνουν ή ικανοποιούν τις επιθυμίες τους, περιορίζουν την ελευθερία τους ή τους παρέχουν ευκαιρίες, και τερματίζουν ή να παρατείνουν τις ζωές τους. Τα ζώα συντροφιάς εξαρτώνται αποκλειστικά από τους ανθρώπους για την επιβίωσή τους και την ευημερία τους, και έχουν ανάγκη να τα φροντίζουν καθημερινά οι άνθρωποι (Stephens & Hill 1996).

Αυτό το άρθρο σύνταξης στοχεύει να επικεντρώσει την προσοχή του αναγνώστη στο παραμελημένο πεδίο της Ηθικής των Ζώων Συντροφιάς, το οποίο είναι ένα πεδίο που αλληλοκαλύπτεται σημαντικά με αυτά της Ηθικής των Ζώων, της Ηθικής της Οικογένειας και της Ηθικής της κτηνατρικής Υγείας, αν και δεν αποτελεί απλώς μια υποκατηγορία οποιουδήποτε από τα ανωτέρω διακριτά πεδία της Βιοηθικής (Yeates & Savulescu 2017). Σημαντικά ερωτήματα τίθενται σχετικά με το πώς οι άνθρωποι συμπεριφέρονται στα ζώα τους και πώς τα φροντίζουν, καθώς και με συγκεκριμένα στοιχεία της σχέσης ανθρώπου-ζώων συντροφιάς (όπως η αμοιβαία συντροφικότητα, η ιδιότητά τους ως «μέλους της οικογένειας», η εγγύτητα, η άμεση επαφή, η ιδιωτικότητα, η εξάρτηση και η συναισθηματική μεροληψία υπέρ τους) που είναι μοναδικά, εγείροντας συχνά σημαντικά ηθικά θέματα. Τα ερωτήματα αυτά αφορούν την ευζωία των ζώων και είναι, τουλάχιστον εν μέρει, ερωτή- ματα του τύπου «πρέπει να», δηλαδή ερωτήματα ηθικής υποχρέωσης όσον αφορά το περιβάλλον διαβίωσης των ζώων συντροφιάς, καθώς και τη διαχείριση και επίβλεψή τους από τους ανθρώπους-ιδιοκτήτες τους. Αυτό στο οποίο αναφέρεται κάποιος όταν συζητείται η ευζωία ενός ζώου- και η καλή ευζωία συνεπάγεται τόσο τη σωματική υγεία όσο και την έννοια της γενικότερης ευημερίας ενός ζώου- είναι ουσιαστικά το τι οφείλουν οι άνθρωποι στα ζώα και μέχρι ποιο σημείο εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους προς αυτά.

Ευζωία και ευημερία των ζώων συντροφιάς

Η ευζωία των ζώων συνδέεται στενά με την αναπαραγωγή τους. Ο άνθρωπος οφείλει να λαμβάνει υπόψη τις ηθικές προεκτάσεις του καθορισμού στόχων αναπαραγωγής, ώστε να επέρχεται ισορροπία ανάμεσα στις ανθρώπινες απαιτήσεις και στις απαιτήσεις και ανάγκες των ζώων. Η στρατηγική αναπαραγωγή μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες στην ευζωία των ζώων. Οι Sand e et al. (2016) έχουν διαχωρίσει αυτές τις αρνητικές συνέπειες σε τρεις τύπους: στην εκτροφή ακραίων φαινοτύπων οι οποίοι από μόνοι τους προκαλούν προβλήματα υγείας και ευζωίας, στην αυξημένη συχνότητα νοσημάτων που προκαλούνται από έλλειψη γενετικής ποικιλομορφίας, και στην αυξημένη συχνότητα προβλημάτων συμπεριφοράς. Tα ζώα συντροφιάς επηρεάζονται ιδιαίτερα από τα παραπάνω, καθώς συχνά γεννιούνται μέσω εσκεμμένης αναπαραγωγής (δηλ. σεξουαλικής συνεύρεσης ζώων με αποκλειστικό σκοπό την αναπαραγωγή) και συνηθέστερα μέσω στρατηγικής αναπαραγωγής (δηλ. της δραστηριότητας διατήρησης και φροντίδας ζώων προκειμένου αυτά να παράγουν περισσότερα ζώα συγκεκριμένου είδους ή με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά). Κατά συνέπεια, προκύπτει η ερώτηση: είναι ηθικά αποδεκτή η εσκεμμένη παραγωγή απογόνων των ζώων; Δεδομένου ότι η αναπαραγωγή των ζώων, προκειμένου να θεωρείται ηθικά αποδεκτή, θα πρέπει να συνεπάγεται τη χρήση υγιών ζώων, γνήσιων ως προς το είδος τους σε συμπεριφορά και εμφάνιση, και όπου αυτό βρίσκει εφαρμογή, να παρουσιάζουν βιώσιμες αποδόσεις (Olsson et al. 2006), δήλωση ιδιαίτερα αληθινή στην περίπτωση των ζώων συντροφιάς.

Οποιαδήποτε προσπάθεια εξημέρωσης επηρεάζει τη συμπεριφορά των ζώων με τρόπους που διαφέρουν ανάμεσα στα διάφορα ζωικά είδη. Προσαρμογή στο ανθρώπινο περιβάλλον προκύπτει σε διάφορους βαθμούς. Συχνά εκδηλώνονται προβλήματα συμπεριφοράς, τα οποία μπορούν να διαχωριστούν σε ανεπθύμητες από τους ιδιοκτήτες συμπεριφορές προσαρμογής, συμπεριφορές οι οποίες είναι αποτέλεσμα της προσπάθειας προσαρμογής του ζώου σε ένα μη ιδανικό περιβάλλον, και συμπεριφορές μη προσαρμογής (π.χ. εμφάνιση ψυχαναγκαστικών διαταραχών) (Mason 1991).

Tα κατοικίδια ζώα, σε αντίθεση με τα παιδιά, των οποίων συχνά επιλέγονται ως σύντροφοι ή (όλο και συχνότερα) ως υποκατάστατα (Greenebaum 2004), ποτέ δεν μεγαλώνουν» και δεν γίνονται «ενήλικες», δηλ. όντα ικανά να φροντίσουν τον εαυτό τους με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο τα «φυσιολογικά» παιδιά των ανθρώπων αναμένεται να κάνουν όταν ενηλικιωθούν. Επιπλέον, τα ζώα συντροφιάς ποτέ δε κατορθώνουν να φτάσουν το αναμενόμενο επίπεδο ανεξαρτησίας ούτε αναπτύσσουν τις ίδιες ικανότητες επιβίωσης που θα είχαν, αν τους επιτρεπόταν να αναπαραχθούν και να επιβιώσουν ελεύθερα σε ένα πιο «φυσικό» για αυτά περιβάλλον. Ούτε και μπορούν να αποδώσουν ή να επικοινωνήσουν όπως οι άνθρωποι, αν και κατά τη διαδικασία εξημέρωσης του σκύλου, ο άνθρωπος επέλεξε ορισμένες κοινωνικές-γνωσιακές ικανότητες που επιτρέπουν στους σκύλους να επικοινωνούν με τους ιδιοκτήτες τους με ιδιαίτερο τρόπο (Hare et al. 2002). Υψηλές ή μη ρεαλιστικές προσδοκίες από τους ιδιοκτήτες μπορεί να προκαλέσουν έντονο άγχος στα ζώα τους, με αποτέλεσμα δυσμενείς επιπτώσεις στην ευζωία τους.

Τα ζώα συντροφιάς ωφελούνται από την αλληλεπίδρασή τους με τους ανθρώπους, η οποία δεν περιορίζεται στην παροχή τροφής και άλλων βασικών αναγκών (όπως συμβαίνει με άλλα ζώα σε αιχμαλωσία), αλλά επειδή και αυτά σχηματίζουν ένα συναισθηματικούς δεσμούς με τους ιδιοκτήτες τους. Για παράδειγμα, η έλλειψη ανθρώπινης (ή άλλου είδους) συντροφιάς στους σκύλους μπορεί να οδη- γήσει σε συμπτώματα άγχους (Hubrecht 1993, Bradshaw et al. 2002, Fallani et al. 2007, Yeates 2012), με τους «υπερπροσκολλημένους» σκύλους να εμφανίζουν έντονο άγχος όταν αποχωρίζονται τους κηδεμόνες τους (King et al. 2000). Πράγματι, η κοινωνικοποίηση ενός σκύλου με ανθρώπους και άλλους σκύλους αποτελούν διακριτά κίνητρα (Rooney et al. 2000; Odendaal & Meintjes 2003) με την πρώτη να είναι μάλλον σημαντικότερη (Rooney & Bradshaw 2002). Ωστόσο, συχνά έχει προτεραιότητα η «ευζωία του ανθρώπου» αντί της «ευζωίας των ζώων» και πολλά ζώα κατα- λήγουν παραμελημένα ή άστεγα (Olson & Moulton 1993). Τα εγκαταλειμμένα ζώα συχνά υποφέρουν από το κρύο, από την πείνα και από νοσήματα. Είναι επίσης ευάλωτα σε πολλαπλές επιθέσεις από ανθρώπους ή άλλα ζώα, αν καταλήξουν άστεγα ή αν τους επιτρέπεται να απομακρύ- νονται από το χώρο διαβίωσης τους περισσότερο από όσο ενδείκνυται για το εκάστοτε ζώο ή είδος ζώου συντροφιάς. Κάποια εγκαταλειμμένα ζώα συντροφιάς, ιδίως σκύλοι, καταλήγουν σε καταφύγια ζώων. Τα ζώα που διαβιούν σε καταφύγια ή σε άλλες μη ιδανικές συνθήκες συχνά υποφέρουν από μειωμένο επίπεδο ευζωίας και είναι ευάλωτα σε στερεοτυπικές ή ψυχαναγκαστικές συμπεριφορές εξαιτίας του περιορισμού, της δυσφορίας και της έλλειψης κοινωνικοποίησης (Verga & Michelazzi 2009). Οι σκύλοι των καταφυγίων συχνά υποφέρουν από νοσήματα, διατροφικές διαταραχές ή/και υποσιτισμό, από την ίδια την αλλαγή περιβάλλοντος και τις μεταβολές στις καθημερινές συνήθειές τους, λόγω του περιορισμένου χώρου στέγασης, των μεταβολών θερμοκρασίας, των θορύβων και οσμών, εμπειρίες που μπορεί να έχουν δυσμενείς επιπτώσεις (Coppola et al. 2006). Η κοινωνική απομόνωση, η έλλειψη άσκησης και τα περιορισμένα ερεθίσματα από το περιβάλλον μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τη διαβίωση των σκύλων καταφυγίου και να οδηγήσουν σε προβλήματα συμπεριφοράς (Hetts et al. 1992, Wells 2004).

Η παρεμπόδιση της ανεξέλεγκτης αναπαραγωγής των ζώων συντροφιάς είναι μέρος της υπεύθυνης ιδιοκτησίας ενός ζώου και η χειρουργική αφαίρεση των γεννητικών οργάνων παραμένει καίριο εργαλείο του ελέγχου του πληθυσμού τους. Η γοναδεκτομή είναι η πιο συχνή χειρουργική επέμβαση στην οποία υποβάλλονται τα ζώα συντροφιάς και μειώνει τις ανεπιθύμητες συμπεριφορές του ζευγαρώματος. Η παρεμπόδιση της αναπαραγωγή στα ζώα συντροφιάς έχει τόσο θετικές όσο και αρνητικές επιδράσεις στην ευζωία τους για διάφορους λόγους, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται πιθανές επιδράσεις στην εμφάνιση νεοπλασιών, ορθοπεδικών και αναπαραγωγικών νοσημάτων, στη συμπεριφορά, στη μακροβιότητα και στον έλεγχο του πληθυσμού, καθώς και κίνδυνοι αναισθησιολογικών και χειρουργικών επιπλοκών. Ωστόσο, πολλοί παράγοντες εκτός της στείρωσης παίζουν σημαντικό ρόλο στην τελική έκβαση, συμπεριλαμβανομένης της φυλής, του φύλου, της κληρονομικότητας, των συνθηκών διαβίωσης και της σωματικής κατάστασης. Πιθανές συνέπειες για κάθε ζώο χωριστά θα πρέπει επίσης να συνυπολογίζονται με την ανάγκη ελέγχου του ανεπιθύμητου πληθυσμού (Houlihan 2017).

Εκτός της καταλληλότητας συγκεκριμένων ειδών ως ζώων συντροφιάς, της εξημέρωσής τους,της αναπαραγωγής και της παρεμπόδισης της αναπαραγωγής τους, υπάρχουν πλείστα άλλα θέματα όπως το εμπόριο κατοικιδίων ζώων (βιομηχανία δισεκατομμυρίων δολαρίων σύμφωνα με τους περισσότερους υπολογισμούς), ο ακρωτηριασμός της ουράς, το κυνήγι, οι ζωοτροφές, η αλλαγή κατοικίας και η υιοθεσία ζώων που ανήκαν προηγουμένως σε διαφορετικούς ιδιοκτήτες, η ευθανασία, ο έλεγχος νοσημάτων και η χρήση ζωντανών ή νεκρών ζώων στην εκπαίδευση ή την έρευνα, εξαιτίας των οποίων τίθενται σύχνα ηθικά διλήμματα (Morton 1992, Burgess-Jackson 1997, Boonin 2003, Jessup 2004, Palmer 2012, Palmer et al. 2012, Moutou & Pastoret 2010, Hess et al. 2011, Passantino et al. 2010, Tiplady et al. 2011, Yeates 2010a, Yeates 2010b, Yeates 2016, Yeates et al. 2013, Sandøe et al. 2016).

Ο ρόλος του κτηνιάτρου

Oι κτηνίατροι έρχονται συχνά αντιμέτωποι με τα ζητήματα που αναφέρθηκαν, μιας και οι ηθικές τους υποχρεώσεις είναι πολύπλευρες και αφορούν στα ζώα στα οποία παρέχουν ιατρική φροντίδα, στους ιδιοκτήτες τους, στους συναδέλφους τους και στο κτηνιατρικό επάγγελμα, στην κοινωνία γενικότερα και στους εργοδότες τους- αν δεν είναι αυτεπάγγελτοι. Ηθικά φορτισμένες καταστάσεις εμφανίζονται όταν προκύπτουν συγκρούσεις μεταξύ των παραπάνω υποχρεώσεων ή μεταξύ διαφόρων συνδυασμών τους, οι οποίες χρήζουν στάθμισης. Τα δικαιώματα των ζώων συντροφιάς -δικαιώματα που είναι συλλογικώς γνωστά ως «οι πέντε ελευθερίες», δηλαδή το δικαίωμα διαβίωσης σε κατάλληλο περιβάλλον, το δικαίωμα διατροφής με κατάλληλη δίαιτα, το δικαίωμα ελεύθερης εκδήλωσης φυσιολογικής συμπεριφοράς, το δικαίωμα διαβίωσης μαζί με ή χωριστά από άλλα ζώα, το δικαίωμα προστασίας από πόνο, ταλαιπωρία, τραυματισμό και νοσή- ματα- συχνά καταλήγουν να παραβιάζονται με διάφορους τρόπους και οι κτηνίατροι είναι η πρώτη και συχνά η μόνη γραμμή προστασίας αυτών των ζώων. Οι κτηνίατροι πρέπει να έχουν γνώση των δικαιωμάτων των ζώων συντροφιάς και να έχουν εκπαιδευτεί στην Ηθική των Ζώων Συντροφιάς, καθώς ένα από τα επαγγελματικά τους καθήκοντα είναι να ενημερώνουν τους ιδιοκτήτες για τα δικαιώματα αυτά και να διαφυλάττουν την υγεία των ασθενών τους καθώς και την ευημερία τους. Πέραν αυτών, οι κτηνίατροι θα πρέπει να είναι ικανοί να λαμβάνουν υπόψη και να συζητούν έννοιες σχετικές με την σχέση ανθρώπου-ζώων, όπου σημαντικά θέματα περιλαμβάνουν τι σημαίνει «συγκατάθεση» στην κτηνιατρική πράξη, αν οι κλινικοί κτηνίατροι είχαν επαγγελματική αυτονομία, τι ισχύ μπορούν να ασκούν οι ιδιοκτήτες πάνω στα ζώα τους, κατά πόσο η ιδιοκτησία είναι η καλύτερη σχέση και για τις δύο πλευρές, δηλ. ποιος έχει τα προσόντα/δικαιώματα να λαμβάνει αποφάσεις τερματισμού της ζωής εκ μέρους των ζώων κ.λπ. Παρομοίως, οι κτηνίατροι θα πρέπει να κατανοούν τις διαφορές μεταξύ ανθρώπων και ζώων εντός του πλαισίου μιας οικογένειας με ανθρώπινα και μη ανθρώπινα μέλη. Θα πρέπει να εξοικειώνονται με τη λεγόμενη συγκριτική ηθική, λαμβάνοντας υπόψη πόσο διαφορετικά συμπεριφέρονται οι άνθρωποι στα διάφορα ζώα συντροφιάς συγκριτικά με τα άλλα ζώα (κάτι το οποίο δεν διαχωρίζεται πάντα με βάση το είδος: λόγου χάριν τα κουνέλια μπορούν να είναι κατοικίδια, άγριο βλαπτικό είδος, έκθεμα ζωολογικού κήπου, ζώα έρευνας ή τροφή), και ανάμεσα στους ανθρώπους και τα ζώα. Αυτή η γνώση βοηθάει στη δημιουργία αντίληψης περί εννοιών που γεφυρώνουν την «ανθρωποκεντρική» Ηθική και την Ηθική των Ζώων ή βοηθάει στο να συγκεκριμενοποιηθούν ηθικές έννοιες μέσω πειραμάτων σκέψης που συγκρίνουν τα κατοικίδια με τα άλλα ζώα ή μέλη της οικογένειας (Yeates & Savulescu, 2017).

Όλα αυτά τα ηθικά ζητήματα (δηλαδή η αναγνώριση των ζώων συντροφιάς ως ηθικών όντων με συγκεκριμένα δικαιώματα, η ειδική σχέση των ζώων συντροφιάς με τους ανθρώπους ιδιοκτήτες τους, η δυναμική των ανάμικτων οικογενειών με ανθρώπινα και μη ανθρώπινα μέλη και οι διαφορές μεταξύ των ζώων συντροφιάς, των ζώων έρευνας και των παραγωγικών ζώων) αποτελούν το πεδίο μελέτης της Ηθικής των Ζώων Συντροφιάς. Αυτό το πεδίο καλύπτει θέματα που απαιτούν προσαρμοσμένη ηθική προσέγγιση, διαφορετική από αυτές που εφαρμόζονται στα κυρίαρχα πεδία Βιοηθικής. Υπάρχουν περισσότερα στην Ηθική των Ζώων Συντροφιάς από το να παρεμποδίζεται η ανεξέλεγκτη αναπαραγωγή τους ή να επιτρέπεται στα ζώα να απομακρύνονται σχετικά ελεύθερα και να αποφεύγεται η άμεση κακοποίηση των ζώων. Το ευρύ κοινό χρήζει εκπαίδευσης αναφορικά με το τι σημαίνει «περισσότερα», συμπεριλαμβανομένων του να μην γίνεται ευθανασία σε ζώα για ασήμαντους λόγους, της συχνά διαφαινόμενης αδυναμίας κατανόησης και εκπλήρωσης των αναγκών των ζώων τους και της διακοπής εξάπλωσης γενετικών νοσημάτων εξαιτίας της επιθυμίας των ιδιοκτητών να αποκτήσουν κατοικίδια με εξειδικευμένα αισθητικά χαρακτηριστικά. Η επιμόρφωση των ιδιοκτητών ή δυνητικών ιδιοκτητών σχετικά με τα δικαιώματα, τις ανάγκες και την ευζωία των ζώων ή των μελλοντικών ζώων τους μπορεί να αποτελέσει μια πηγή επιπλέον εισοδήματος και επαγγελματικής ικανοποίησης και αναγνώρισης για τον κάθε κτηνίατρο που είναι πρόθυμος να αφιερώσει χρόνο και προσπάθεια σε αυτή τη δραστηριότητα.

γράφει στο peripteron. eu η Χρυσάνθη Σαρδέλη ιατρός, PhD, αναπληρώτρια καθηγήτρια Φαρμακολογίας-Κλινικής Φαρμακολογίας, Πραγματογνώμων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περί ζητημάτων ερευνητικής ηθικής και δεοντολογίας

Εργαστήριο Κλινικής Φαρμακολογίας, Τμήμα Ιατρικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Εργαστήριο Μελέτης Ιατρικού Δικαίου και Βιοηθικής, Νομική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Γενική Διεύθυνση Έρευνας και Καινοτομίας, Ευρωπαϊκή Επιτροπή

 

Βιβλιογραφία / References

• Boonin D (2003) Robbing PETA to spay Paul: do animal rights include reproductive rights? Between the Species III, 1-8.

• Bradshaw JWS, McPherson JA, Casey R et al. (2002) Aetiology of separation-related behaviour in domestic dogs. Vet Rec 151, 43-46.

• Burgess-Jackson K (1997) Doing right by our animal companions. J Ethics 2, 159-185.

• Coppola C, Grandin T, Enns R (2006) Human interaction and cortisol: Can human contact reduce stress for shelter dogs? Physiol Behav 87, 537-541.

• Croney CC, Millman ST (2007) Board-invited review: the ethical and behavioral bases for farm animal welfare legislation. J Anim Sci 85, 556-565.

• Fallani G, Prato Previde E, Valsecchi P (2007) Behavioral and physiological responses of guide dogs to a situation of emotional distress. Physiol Behav 16, 648-655.

• Farstad W (2018) Ethics in animal breeding. Reprod Domest Anim 53, 4-13.

• Friedmann E, Son H, Salem M (2015) The animal-human bond: health and wellness. In: Fine AH ed. Handbook on animal assisted therapy: foundations and guidelines for animal assisted interventions. Academic Press, Burlington, Massachusetts, pp. 73-88.

• Greenebaum J (2004) It’s a Dog’s Life: Elevating Status from Pet to “Fur Baby” at Yappy Hour. Society and Animals 12, 117-135.

• Hare B, Brown M, Williamson C et al. (2002) The Domestication of Social Cognition in Dogs. Science 298, 1634-1636.

• Hess L, Biascoechea J, Brazelton L et al. (2011) Exotic animals: appropriately owned pets or inappropriately kept problems? J Avian Med Surg 25, 50-55.

• Hetts S, Derrell Clark J, Calpin JP et al. (1992) Influence of housing conditions on beagle behaviour. Appl Anim Behav Sci 34, 137-155.

• Houlihan K (2017) A literature review on the welfare implications of gonadectomy of dogs. J Am Vet Med Assoc 250, 1155-1166.

• Hubrecht RC (1993) A comparison of social and environmental enrichment methods for laboratory housed dogs. Appl Anim Behav Sci 37, 345-361.

• Jessup DA (2004) The welfare of feral cats and wildlife. J Am Vet Med Assoc 225, 1377-1383.

• King JN, Simpson BS, Overall KL et al. (2000) Treatment of separation anxiety in dogs with clomipramine: results from a prospective, randomized, double-blind, placebo-controlled, parallelgroup, multicenter clinical trial. Appl Anim Behav Sci 19, 255-275.

• Mason GJ (1991) Stereotypies: a critical review. Anim Behav, 41, 1015-1037.

• McNicholas J, Murray A (2005) The benefits of pets for older people: a review. In: Dono J & Ormerod E, eds. Older people and pets: a comprehensive guide. Society for Companion Animal Studies Publications, Oxford, pp. 16-33.

• Merz-Perez L, Heide KM, Silverman IJ (2001) Childhood cruelty to animals and subsequent violence against humans. International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology 45, 556–573.

• Morton D (1992) Docking of dogs: practical and ethical aspects. Vet Rec 14, 301-306.

• Moutou F, Pastoret PP (2010) Why own an exotic pet? Revue Scientifique et Technique (International Office of Epizootics) 29, 359-365.

• Odendaal J, Meintjes RA (2003) Neurophysiological Correlates of Affiliative Behaviour between Humans and Dogs. Vet J 165, 296-301.

• Olson PN, Moulton C (1993) Pet (dog and cat) overpopulation in the United States. J Reprod Fertil Suppl 47, 433-438.

• Olsson A, Gamborg C, Sand e P (2006) Taking Ethics into Account in Farm Animal Breeding: What can the Breeding Companies Achieve? Agric Environ Ethics 19, 37-46.

• Palmer C (2012) Does breeding a bulldog harm it? Breeding, ethics and harm to animals. Anim Welf 21, 157-166.

• Palmer C, Corr S, Sand e P (2012) Inconvenient desires: should we routinely neuter companion animals? Anthrozoos 25, S153-S172.

• Passantino A, Russo M, Coluccio P (2010) Canine leishmaniosis and euthanasia in Italy: a critical legal-ethical analysis. Revue Scientifique Et Technique (International Office of Epizootics) 29, 537-548.

• Rooney N, Bradshaw J (2002). An experimental study of the effects of play upon the dog-human relationship. Appl Anim Behav Sci 75, 161-176.

• Rooney NJ, Bradshaw JWS, Robinson IH (2000) A comparison of dog–dog and dog–human play behavior. Appl Anim Behav Sci 66, 235-248.

• Sand e P, Corr S, Palmer C (2016) Companion animal ethics. Universities Federation for Animal Welfare, Wiley Blackwell, Chichester, pp. 103-116.

• Stephens DL, Hill RP (1996) The dispossession of animal companions: a humanistic and consumption perspective. Soc Anim Soc Sci Stud Hum Exp Other Anim 4, 189-210.

• Tiplady C, Lloyd S, Morton J (2011) Veterinary science student preferences for the source of dog cadavers used in anatomy teaching. Altern Lab Anim 39, 461-469.

• Verga M, Michelazzi M (2009) Companion animal welfare and possible implications on the human-pet relationship. Ital J Anim Sci 8, 231-240.

• Wells DL (2004 The influence of toys on the behaviour and welfare of kennelled dogs. Animal welfare 13, 367-373.

• Yeates J (2010a) Death is a welfare issue. J Agric Environ Ethics 23, 229-240.

• Yeates J (2010b) Ethical aspects of euthanasia of owned animals. In Practice 32, 70-73.

• Yeates J, Everitt S, Innes JF et al. (2013) Ethical and evidential considerations on the use of novel therapies in veterinary practice. J Small Anim Pract 54, 119-123.

• Yeates J, Savulescu J (2017) Companion Animal Ethics: A Special Area of Moral Theory and Practice? Ethical Theory Moral Pract 20, 347-359.

• Yeates JW (2012) Maximising canine welfare in veterinary practice and research: a review. Vet J 192, 272-278.

• Yeates JW (2016) Ethical principles for novel therapies in veterinary practice. J Small Anim Pract 57, 67-73.