Η βία στην… καθημερινότητα

γράφει στο peripteron.eu ο Βαγγέλης Πάλλας, Δημοσιογράφος – Ερευνητής – Αναλυτής IFJ / SPJ

Ζούμε σε μια πραγματικότητα που η βία αποτελεί χαρακτηριστικό θεμέλιο αυτού του κόσμου. Μια βία που εμφανίζεται τόσο από πλευράς κράτους-εξουσίας, που κατέχουν το μονοπώλιο στους μηχανισμούς βίας και καταστολής, όσο και μέσα στους κόλπους της ίδιας της κοινωνίας των από κάτω. Η βία ξεκινάει από τα γεννοφάσκια μας. Από τον εξαναγκασμένο πνιγμό στην ιερά γούρνα της βάπτισης, μέχρι το εκπαιδευτικό σύστημα που υποδουλώνει την κριτική σκέψη σε μια προσπάθεια να λοβοτομήσει κάθε νέο άνθρωπο. Η οικογένεια είναι αυτή που παίρνει τη σκυτάλη του να συνεχίσει το έργο της υποδούλωσης στην εντός του οίκου πραγματικότητα. Τιμωρία, φωνές και ενίοτε λίγο για τον «σκανδαλιάρη» νεόδουλο. Χάρη στη συμβουλή του τρίπτυχου «πατρίς, θρησκεία, οικογένεια» και του θεάματος στον 21° αιώνα, η βία γίνεται φύση για τον ενήλικο πλέον δούλο.

… αληθινή δύναμη δεν είναι η δύναμη πάνω στα πράγματα, αλλά πάνω στους ανθρώπους… δύναμη είναι το να κομματιάσεις το ανθρώπινο μυαλό και να το ξανά συναρμολογήσεις δίνοντας του το σχήμα που επιθυμείς… Τζωρτζ Όργουελ

Κανένα κοινωνικό φαινόμενο δεν είναι τυχαίο. Για την ακρίβεια, καμία δυναμική κοινωνική αλλαγή δεν είναι τυχαία, παρά την επιθυμία συντηρητικών ανθρώπων που θα προτιμούσαν μια ουδέτερη κοινωνία που λειτουργεί «ορθώς» υπό οποιεσδήποτε συνθήκες. Η ανάγκη για κοινωνικές αλλαγές ουδέποτε ξεκίνησε ως μαζικό φαινόμενο. Πάντα υπήρχε μια συντηρητική πλειοψηφία που προτιμούσε να βάσει τις «ατέλειες» κάτω από το χαλάκι, ενώ ελάχιστα άτομα ή μειοψηφίες κράδαιναν, σκούπες και φαράσια. Η αντίδραση μιας συντηρητικής κοινωνίας απέναντι στην αλλαγή είναι η απομόνωση των «ταραχοποιών» στοιχείων η δημιουργία γκέτο. Όταν λοιπόν μια ζωή ο κόσμος δέχεται την βία στο πετσί του, είναι πέρα του δέοντος λογικό να επιτρέψει πίσω σε αυτούς που πραγματικά αξίζει να την δεχτούν. Γιατί υπάρχει και η καθημερινή ζωή. Αυτή που το σύνολο του πληθυσμού ζει. Και εκεί έχει πολύ μεγάλη αξία να απαντήσεις.

Η αύξηση της συχνότητας της βίας, είναι φυσικά επακόλουθα μιας μακράς περιόδου όπου η εμπιστοσύνη και η νομιμότητα ανάμεσα στις σχέσεις του κοινωνικού μας ιστού. Συνεχώς κατακρεουργούνται. Όταν η ελληνική κοινωνία διανύει εδώ και πολλά χρόνια μια περίοδο βίας και όπου πίσω από κάθε κοινωνική διαδικασία κρύβεται η διαφθορά και η παρανομία, φυσικά και τα γκέτο, θα ξεσηκωθούν με κάθε δυνατό μέσο. Απλά για να ασκήσουν το αυτονόητο δικαίωμά τους… να ακουστούν.

…Αυτός που σκύβει μπροστά στο μαστίγιο δεν αξίζει παραπάνω απ’ αυτόν που το κρατάει… Emile Armand

Η αστυνομία αντλεί την εξουσία της από το κράτος. Βρίσκεται σε πόλεμο με τον υπόκοσμο, την κοιτίδα της παρανομίας και της βίας, με τον οποίο εντούτοις από τον 19οαι. διεξάγει ανταλλαγές σε άτομα και σε μεθόδους, προστασία νυκτερινών κέντρων, κ.ά. Η αυταρχική στάση της γίνεται εμφανής στην περίοδο της παγκοσμιοποίησης. Η αστυνομία χρησιμοποιείται συστηματικά εναντίον των εργατικών εκδηλώσεων και των πολιτικών αντιπάλων. Επισείει την απειλή της «τρομοκρατίας», ενώ οι επικριτές της μιλούν για «αστυνομική βία» και για όργανο επιβολής της κρατικής βίας. Έχει το δικαίωμα να θεωρήσει ένοχο τον οποιονδήποτε, και αυτή η συμμετοχή της στην εξουσία διευκολύνει την ολίσθησή της στη διαφθορά.

Είναι εκτός θέματος η εκτενέστερη περιγραφή των δύο πλευρών της ενδοκοινοτικής βίας, δηλαδή, της εγκληματικότητας και του αστυνομικού ελέγχου. Πάντως, πρέπει να σημειωθεί ότι εάν συνδέονται ως αντίπαλοι ή ως συνένοχοι, αυτό οφείλεται σε βαθύτερες σχέσεις. Αστυνομία και έγκλημα βρίσκονται αντιμέτωποι στην οριοθέτηση
των συνόρων μεταξύ κοινωνικής ευταξίας και ανομίας για τη διασφάλιση της πολιτικής εξουσίας. Όταν και οι δύο πλευρές κινούνται από τις ίδιες αξίες, γοήτρου, χρηματισμού κ.λπ., τότε δεν αποκλείεται η συνάντησή τους. Εκείνο που ενδιαφέρει για το θέμα της σχέσης μεταξύ εξουσίας και βίας που εξετάζεται είναι α) η διασύνδεσή τους και β) η διαχείριση της τρομοκρατίας.

Στην εξέταση της κοινωνικής ληστείας αναφέρθηκε η άμεση και έμμεση ύπαρξη σχέσεων με τις κρατικές αρχές. Η συνεργασία της αστυνομίας με τον υπόκοσμο δεν είναι κάτι το νέο. Στο Βυζάντιο υπήρχαν νυκτέπαρχοι που, όπως και στη ρωμαϊκη περίοδο, προσλάμβαναν προσωπικό από τους κλέφτες. Το ίδιο έκανε και η τουρκική αστυνομία (Κουκουλές 1949:215). Από το 1823 η αστυνομία καλύπτει τα πορνεία και, σε συνέχεια, τους τραμπούκους και τους απεργοσπάστες. Χρησιμοποιεί τον υπόκοσμο των πόλεων για πληροφορίες, ενώ έχει πιστοποιηθεί επανειλημμένως και με πολλές μορφές η συνεργασία της με αυτόν, π.χ., η «καρφίτσα» της καραμανλικής Ελλάδας, οι παραστρατιωτικοί, κ.ά. Η συνεργασία αυτή εκτείνεται από την απλή εναλλαγή τους στον ίδιο ρόλο, π.χ., στην προστασία των νυχτερινών κέντρων, και φτάνει έως τη διείσδυση των μυστικών υπηρεσιών της αστυνομίας ή του στρατού στις ομάδες του οργανωμένου εγκλήματος ή ακόμα και στην κατασκευή τους. Τυπικό παράδειγμα είναι η περίπτωση του Γκόρντον Κερ, Άγγλου ταξίαρχου των υπηρεσιών ασφαλείας στη Β. Ιρλανδία που στρατολόγησε τον Μπράιαν Νέλσον, εγκληματία του κοινού ποινικού δικαίου, για την εκτέλεση υπόπτων του IRA διαμέσου των προτεσταντών παραστρατιωτικών της UDA.

Το ζήτημα της τρομοκρατίας συνδέεται με το οργανωμένο έγκλημα. Αφορά τη βία που δεν ασκείται από μεμονωμένο άτομο, αλλά από συμμορία ή «συνδικάτο εγκλήματος». Η συμμορία είναι ένα στοιχείο των ενδοκοινοτικών ρήξεων,
ανάλογο με την κλίκα, με τη διαφορά ότι δεν ενεργεί στα πλαίσια του νόμου και της δημόσιας διοίκησης, αλλά στο χώρο της παρανομίας: ναρκωτικά, πορνεία, νονοί καταστημάτων, κλοπή. Συνήθως υπάρχουν τρία στάδια διαμόρφωσης, χωρίς να πραγματοποιούνται πάντα όλα. Στο πρώτο, σχηματίζεται η συμμορία από συσπείρωση περιθωριακών για λόγους αποτελεσματικότητας ή αντίστασης, και συχνά μένει στο στάδιο αυτό. Στο δεύτερο, πιέζεται σε διασύνδεση με την επίσημη εξουσία. Στο τρίτο, περνά κάποτε στην υπηρεσία της εξουσίας ή, συνήθως, της αντιπαρατίθεται βίαια.