Δημοκρατία σε κρίση…

γράφει στο peripteron.eu ο Βαγγέλης Πάλλας, ∆ηµοσιογράφος – Ερευνητής – Αναλυτής IFJ / SPJ

Πολλοί μιλούν με βεβαιότητα ότι στο τέλος θα νικήσει η Δημοκρατία γιατί είναι μια ιδέα βαθιά ριζωμένη στους ανθρώπους …Η αισιοδοξία όμως έρχεται σε αντίθεση με την πρόσφατη έκθεση του Ιδρύματος Μπέρτελσμαν ..που επιβεβαίωσε αυτό που εδώ και χρόνια διαπιστώνουμε ότι η Δημοκρατία απειλείται …Πολλές χώρες έχουν κάνει προσπάθειες μεταξύ δημοκρατίας και αυταρχισμού αλλά δυστυχώς κλείνουν όλο και περισσότερο προς τον αυταρχισμό..

Η Δημοκρατία είναι το χειρότερο είδος πολιτεύματος αν εξαιρέσει κανείς όλα τα υπόλοιπα είχε πει κάποτε ο διάσημος για τους αφορισμούς του WINSTON CHURCHILL……H αλήθεια είναι ότι όσοι είχαμε την τύχη να γεννηθούμε σε χώρες με Δημοκρατικά πολιτεύματα ακούγαμε από μικρή ηλικία τη φράση ότι η Δημοκρατία δεν γνωρίζει αδιέξοδα… Είναι όμως άραγε αυτό αλήθεια ;…Ή μήπως υπάρχει ανάγκη να έχουν συνεχώς οι πολίτες τις κεραίες τους ανοιχτές έτσι ώστε να μην κατρακυλήσει αυτό το πολύτιμο αγαθό στη σφαίρα των ιδεών….

Η απειλή για την Δημοκρατία είναι ένα γεγονός περίπου τριών δεκαετιών παρακμής της παγκόσμιας ελευθερίας η οποία αδιαμφισβήτητα συρρικνώθηκε σημαντικά ιδίως με την εμφάνιση της πανδημίας …Μόλις 67 χώρες από τις 137 αναπτυσσόμενες έχουν δημοκρατικά καθεστώτα σήμερα …Αντίθετα ο αριθμός των απολυταρχικών χωρών αυξήθηκε σε 70 …Το ίδιο απογοητευτικό είναι ότι περισσότερο από το 1/3 του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε απολυταρχικά καθεστώτα και μόνο το 6.4% απολαμβάνει πλήρη Δημοκρατία…

Τα τελευταία χρόνια οι πολιτικές συζητήσεις στο πρακτικό πεδίο της πολιτικής εξετάζουν ως κεντρικό θέμα τους τη Δημοκρατία …Τελικά η Δημοκρατία έχει πολλά πρόσωπα.. με τον όρο δημοκρατία στις σύγχρονες πολιτικές κοινωνίες εννοούμε μία σειρά από πρακτικές και μεθόδους που αναφέρονται στα πολλαπλά επίπεδα πολιτικής θέσμισης της σύγχρονης κοινωνίας …Στις μέρες μας η Δημοκρατία με τα πολλά πρόσωπα της αντιμετωπίζει προβλήματα τα οποία αναφύονται είτε ως αμφισβήτηση είτε ως υπονόμευση της Δημοκρατίας… Εάν σήμερα οι σύγχρονες δημοκρατίες αντιμετωπίζουν βαθιά κρίση αυτό συσχετίζεται με μία ριζική αλλαγή που έχει συντελεστεί εδώ και δεκαετίες και αφορά τις σχέσεις πολιτικής και οικονομίας..

….Δημοκρατία είναι η διαδικασία με την οποία διαλέγουμε αυτόν στον οποίο θα ρίξουμε το φταίξιμο…..

Στη σύγχρονη εποχή που διακατέχεται από μια σειρά κρίσεων οικονομικών..ηθικών..πολιτισμικών… και άλλων μία είναι αυτή που φαίνεται πως με την ύπαρξη της μόνο καταστρέφει το πολιτικό και όχι μόνο σύστημα όσο καμία άλλη ενώ οι επιπτώσεις της είναι ολοφάνερες στην καθημερινή ζωή όλων ακόμη και αυτών που δεν την αντιλαμβάνονται ή πιστεύουν πως δεν τους αφορά… ..Η αναφορά γίνεται για την κρίση της Δημοκρατίας ενός πολιτεύματος με μακραίωνη πορεία στον χρόνο το οποίο ηχεί πάντοτε θετικά κινδυνεύει όμως σήμερα να καταστεί συνώνυμο άκρως προβληματικών καταστάσεων και επιδέχεται από ομάδες του πληθυσμού έντονη αποδοκιμασία….

Το ερώτημα είναι πόσο θα διαρκέσει αυτή η << παρακμή της δημοκρατίας >>..Η απάντηση είναι απλή όσο Ευρωπαίοι ηγέτες δημοκρατικών χωρών συνεχίζουν να επιβραβεύουν αυταρχικές κυβερνήσεις όπως της Ουγγαρίας και της Πολωνίας …όσο συνεχίζουν να στηρίζουν τους ολιγάρχες να νομιμοποιούν την ανισότητα και να προωθούν την ανασφάλεια το μίσος και τη βία… Η κρίση της Δημοκρατίας είναι εμφανής σε παγκόσμιο επίπεδο στις μέρες μας και φυσικά μαστίζει και τη χώρα μας από τη στιγμή που είναι ενταγμένη στο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον …Το γεγονός όμως ότι αυτή έχει ριζώσει στην ελληνική κοινωνία δεν συνεπάγεται ότι δεν μπορεί να αποτελέσει και ένα στοιχείο του παρελθόντος για τις μελλοντικές γενιές οι οποίες οφείλουν να διεκδικήσουν το δικαίωμα για ένα πλήρως λειτουργικό και θεμελιωδώς δημοκρατικό πολίτευμα… Πως όμως μπορεί κάτι τέτοιο να αποτελέσει από θεωρία καθημερινή πρακτική ;..

Σε πολλές εκθέσεις αναφέρεται και παρουσιάζονται στοιχεία που τεκμηριώνουν τη σημαντική επιδείνωση της ποιότητας των Δημοκρατικών πολιτευμάτων την τελευταία 20ετία σε όλες τις χώρες..Εδώ και 2.500 χρόνια περίπου η Δημοκρατία θεωρείται ευρέως ως το πλέον πετυχημένο πολίτευμα παρόλες τις ατέλειες και αδυναμίες που παρουσιάζει…

Για 24 αιώνες τα δημοκρατικά πολιτεύματα έπασχαν από μια τεράστια αδυναμία..Περιόριζαν το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στους άνδρες..Το 1893 για πρώτη φορά οι γυναίκες απέκτησαν δικαιώματα ψήφου στη Νέα Ζηλανδία..ακολούθησαν η Ρωσία και ο Καναδάς το 1917 και οι ΗΠΑ το 1920 ενώ σταδιακά ακολούθησαν οι υπόλοιπες χώρες με τελευταία τη Σαουδική Αραβία το 2011….

Το μεγάλο ερώτημα που τίθεται είναι πώς αναρριχώνται στην εξουσία δημοκρατικών πολιτευμάτων πρόσωπα ακατάλληλα για τις θέσεις από τη στιγμή που αυτοί εκλέγονται από τον λαό …Γιατί στις θέσεις αυτές δεν εκλέγονται οι κάλλιστοι ή έστω κάποιοι πολύ καλοί… Η απάντηση είναι σύνθετη ..Από τη μία οι κάλλιστοι δεν προσφέρονται προς εκλογή επειδή κρίνουν ότι έχουν κάτι καλύτερο να πράξουν στη ζωή τους παρά να υπηρετήσουν την πατρίδα τους και το κοινό καλό ….Από την άλλην οι ψηφοφόροι είτε αδιαφορούν για την πατρίδα απέχοντας από την εκλογική διαδικασία είτε επιλέγουν αυτούς που θα ψηφίσουν με λανθασμένα κριτήρια..

Είναι το τέλος της ή μία άλλου είδους δημοκρατία τώρα όπου η γνώση το ήθος η έκφραση και η συμπεριφορά της είναι διαφορετικά απ ότι στη δημοκρατία των Αθηνών ;…Έχει έρθει το τέλος της δημοκρατίας ή ένα άλλο είδος της ;.. Για την ώρα οι λαοί χαροπαλεύουν μεταξύ τους και όλοι ο καθένας ξεχωριστά ή σε ομάδες διακηρύττουν ότι προσπαθούν να επιβάλουν στον εαυτό τους και στους άλλους το νέο δημοκρατικό πολίτευμα βελτιωμένο ανανεωμένο και εκσυγχρονισμένο…

Ένας θεμελιώδες ζήτημα που προκύπτει ως καθημερινή πραγματικότητα είναι η εργαλειοποίηση της Δημοκρατίας ως μια απλή συμμετοχή των πολιτών..μια Κυριακή κάθε τέσσερα χρόνια… Το ζήτημα λοιπόν της δημοκρατίας δεν μπορεί να είναι ένα απλό ζήτημα λειτουργίας εσωκομματικής ή ευρύτερης κοινωνικής …Είναι ένα δυνατό χαρακτηριστικό του πολιτικού σχεδίου ..Γιατί η Δημοκρατία δεν είναι καθεστώς αλλά πολιτισμική κατάσταση που θέλουμε να απελευθερώνει τις κοινωνικές καταπιεσμένες τάξεις και προσωπικότητες..Είναι μια διαρκής κατάσταση και ένα τίμημα…

Η Ευρωπαίκή Ένωση βρίσκεται στη μέση μιας κρίσης της Δημοκρατίας η οποία δημιουργεί εντάσεις και διχασμούς ανάμεσα στα κράτη μέλη… Χώρες όπως η Ουγγαρία και η Πολωνία ξεχωρίζουν εντείνοντας την ανησυχία στους ευρωπαίκούς κόλπους με τις διάφορες προσπάθειες των Βρυξελλών που κυμαίνονται από νομικές ενέργειες μέχρι απειλές για διακοπή της χρηματοδότησης να μην έχουν καταφέρει μέχρι στιγμής να προκαλέσουν αλλαγή της πορείας στη Βαρσοβία ή τη Βουδαπέστη…

Παρόλα αυτά σε αναλύσεις υποστηρίζεται ότι η Κεντρική Ευρώπη ή τουλάχιστον ένα μέρος της ενδεχομένως να εισέρχεται σε μία νέα φάση κινούμενη προς μια πιο στέρεη Δημοκρατία …Είναι όμως εφικτό κάτι τέτοιο ;.
Διαδοχικές αποτυχίες των κυβερνήσεων στη Δύση προκαλούν τη σπασμωδική αντίδραση των κοινωνιών με κύρια χαρακτηριστικά την παραπληροφόρηση… Μια σειρά από αναλυτές συγκλίνουν στο συμπέρασμα ότι η κρίση της Δημοκρατίας οφείλεται στις αδυναμίες των κρατών αφετέρου στα δύσκολα δεδομένα τα οποία έχουν αρχίσει να χάνουν την αξία τους για τις αποφάσεις των..

Η ανελεύθερη δημοκρατία αποτελεί πλέον έναν θεσμό πρότυπο το οποίο έχει αποκρυσταλλωθεί τόσο στην εμπειρική του εφαρμογή όσο και στη θεωρητική του δικαιολόγηση …Αυτός ο ιός της ανελεύθερης δημοκρατίας αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα τουλάχιστον στο πλαίσιο της Ε.Ε. μπορεί να αποδειχθεί μακροπρόθεσμα ακόμη πιο μολυσματικός από τον κορωνοίό…

..Η Δημοκρατία είναι σε κίνδυνο..Οι αξίες που ενσαρκώνει και κυρίως το δικαίωμα επιλογής ηγετών από μια εκλογική διαδικασία ελεύθερη και δίκαιη..η Ελευθεροτυπία και η Δικαιοσύνη δέχονται επίθεση και βρίσκονται σε υποχώρηση σε παγκόσμιο επίπεδο..Σήμερα όμως είναι η Δημοκρατία αυτή που είναι πληγωμένη και αποδυναμωμένη…
Υπάρχει κάποιο κοινό νήμα που συνδέει όλα αυτά τα διαφορετικά είδη δημοκρατίας ;..Ποία από όλες αυτές τις δημοκρατίες είναι η πραγματική ;..Μπορεί καμιά από αυτές να περατώσει τη συμμετοχικότητα και την ελευθερία ..έννοιες που σχετίζονται με τον όρο…Δημοκρατία…