Άνθρωποι και ποντίκια Νο 2

Επιμέλεια: Βαγγέλης Πάλλας, ∆ηµοσιογράφος – Ερευνητής – Αναλυτής IFJ / SPJ

«ΠΕΙΡΑΜΑΤΑΝΘΡΩΠΟΙ»

Την ίδια δεκαετία, λίγα χρόνια μετά το Πρόσωπο του Τούρκου, ξεσπά σκάνδαλο στο α­μερικανικό Εθνικό Ινστιτούτο για τον Καρκίνο. Η διοίκηση παραδέχεται ότι χορηγούσε πειρα­ματικά αντικαρκινικά φάρμακα σε ασθενείς, ακόμα και σε παιδιά, χωρίς προηγουμένως να ενημερωθούν οι ίδιοι ή οι συγγενείς τους. Πολλά από αυτά προκάλεσαν πιο οδυνηρούς θανά­τους απ’ ό,τι θα είχε προκαλέσει η αρρώστια.

Την ίδια εποχή, στην Ιταλία προσλαμβάνο­νταν από φαρμακοβιομηχανίες πειραματάν­θρωποι με ημερομίσθιο περίπου 50.000 λιρέτες. «Συνήθως οι μεγάλες φαρμακοβιομηχανίες α­ναλαμβάνουν να κάνουν τα συγκεκριμένα πει­ράματα σε χώρες της Αφρικής και της Λ. Αμε­ρικής. Εκεί, τα μέτρα που εμποδίζουν τον άνθρωπο να γίνει πειραματόζωο είναι σαφώς ε­λαστικότερα».

Μην πάμε όμως τόσο πίσω. Μόλις λίγους μήνες πριν οι βρετανικές εφημερίδες αποκάλυ­πταν ότι οι αγγλικές φαρμακο­βιομηχανίες χρη­σιμοποιούν έναντι αμοιβής περίπου 8.000 πει­ρα­ματάνθρωπους για δοκιμή νέων φαρμάκων.
Πειράματα σε ανθρώπους γίνονται στην Α­μερική, την Ευρώπη, τις χώρες του Τρίτου Κό­σμου – και στην Ελλάδα … Οι έλληνες γιατροί δεν μιλούν εύκολα για το θέμα. Κι όταν το κά­νουν, αποφεύγουν να χρησιμοποιήσουν όρους όπως «νόμιμο» ή «παράνομο». Προτιμούν το «ηθικό» και το «ανήθικο». «Ηθικά» γι’ αυτούς είναι τα κοκτέιλ φαρμάκων που δέχονται να δοκιμάσουν οι φορείς του ΑIDS. Βέβαια, τα ό­ρια είναι δυσδιάκριτα. Μας εξηγούν τι εννοούν λέγοντας «ανήθικο» με ένα παράδειγμα:

Πριν από μερικά χρόνια, ένας έλληνας νευροχειρουργός έκανε μετωπιαίες λοβεκτομές σε ορισμένους ασθενείς του, με σκοπό την αλλαγ­ή της συμπεριφοράς τους. Οι άνθρωποι αυτοί, που αντιμετώπιζαν σοβαρές εγκεφαλικές βλά­βες, γίνονταν κυριολεκτικά πειραματόζωα του γιατρού με την έγγραφη συναίνεση των συγγε­νών τους, οι οποίοι πίστευαν ότι έτσι θα καλυ­τερέψουν τα πράγματα. Όμως, το πείραμα απέ­τυχε. Ακολούθησαν μηνύσεις που κάθισαν το γιατρό στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Ο ά­σος στο μανίκι του κατηγορούμενου ήταν η γραπτή συναίνεση των συγγενών για τα συγκε­κριμένα πειράματα. Οι επεμβάσεις γίνονταν σε ιδιωτική κλινική που διατηρούσε ο ίδιος σε προάστιο των Αθηνών, λίγα μόλις λεπτά μακριά από την πλατεία Κουμουνδούρου. Η κλινική αυ­τή λειτουργεί πλέον ως διαγνωστικό κέντρο. Όταν όμως επικοινωνήσαμε με τον γιατρό αυτόν, αρνήθηκε να μας μιλήσει για το θέμα.

«Ο πειραματισμός σε ασθενείς, όταν θεμε­λιώνει την ελπίδα ότι αυτοί μπορεί και να βοη­θηθούν με μια νέα θεραπεία, για τους περισσό­τερους γιατρούς είναι δικαιολογημένος. Εννο­είται κατόπιν συγκατά­θεσής τους. Το «ανήθικο» ξεκινά όταν τα πειράματα γίνονται με σκοπό την εμπορευματοποίηση του ανθρώπινου πό­νου και κατ’ επέκτασιν της ελπίδας του για ία­ση», εκτιμά ο καρδιολόγος και μέλος της Διε­θνούς Ένωσης κατά των Πειραμάτων στα Ζώα, Γιώργος Χαριτάκης, και συνεχίζει: «Οι πειρα­ματιστές συνεχίζουν την προώθηση της παρα­γωγής και δοκιμής χωρίς ενδοιασμούς. Δεν τους λείπουν χρήματα, έχουν τη στήριξη των πανεπιστημιακών κλινικών και τους νόμους με το μέρος τους».

Η διεξαγωγή κλινικών δοκιμών στον άν­θρωπο θεμελιώνεται στην τρέχουσα αναθεώρη­ση της Διακήρυξης του Ελσίνκι και στη Σύμβα­ση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την κατο­χύρωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας του ανθρώπου έναντι των εφαρ­μογών της βιολογίας και της ιατρικής. Με βάση τους κοινοτικούς κανονισμούς, η προστασία των ατόμων που συμμετέχουν σε δοκιμή εξα­σφαλίζεται με την αξιολόγηση του κινδύνου βάσει τοξικολογικών δοκιμών. Κι επίσης από τον έλεγχο που πραγματοποιούν επιτροπές δε­οντολογίας, αλλά και την προστασία των προ­σωπικών δεδομένων.

Η ουσία, όμως, είναι ότι πλέον ο όρος «πει­ραματάνθρωπος» κατοχυρώθηκε όχι μόνον από την επιστημονική κοινότητα αλλά και από τα κράτη-μέλη της Ευρώπης. «Οι περισσότερες τροπολογίες που έρχονται προς ψήφιση ενι­σχύουν έτι περαιτέρω το κείμενο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά στην κατοχύρωση του «ανθρώπου πειραματόζωου» της κλινικής δοκιμής, με λεπτομερείς διατάξεις που προβλέπουν από την πλήρη ενημέρωση του σχετι­κά με την κλινική δοκιμή και γραπτή συγκατά­θεσή του μέχρι την αποκατάσταση και αποζη­μίωση του σε περίπτωση βλάβης ή θανάτου», ε­πισήμανε με πρόσφατη ερώτηση του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Έλληνας ευρωβουλευτής το 2010.

Ο επίλογος σε αυτό το δύσκολο θέμα αφιε­ρώνεται στον 37χρονο Τσάρλι Γκόρντον. «Ο Τσάρλι ο βλάκας» αφέθηκε στα χέρια των επι­στημόνων με μοναδικό σκοπό να γίνει έξυπνος. Αυτό ήταν το όνειρό του. Έκανε τις ασκήσεις που του είπαν, χειρουργήθηκε στο κεφάλι, έγι­νε για λίγο έξυπνος, μα στο τέλος πέθανε. Πέθανε βλάκας όπως γεννήθηκε. Μόνο που στην πορεία είχε αποκτήσει έναν φίλο. Ένα ποντικά­κι, τον Αλγκερνον, που υπέστη ακριβώς τα ίδια πειράματα με τον Τσάρλι.

Θα μπορούσε να είναι πραγματική ιστορία. Είναι όμως μια μυθιστορηματική προσέγγιση που καυτηριάζει τη χρήση των ανθρώπων ως πειραματόζωων, με το «νυστέρι» της γραφής του συγγραφέα Daniel Keyes στο βιβλίο του Λουλούδια για τον Αλγκερνον: «ο δόκτορ Στρά­ους λέει να γράφο ότι σκέφτομαι και ότι μου σινέβι αποδό κε μπροσ. Δεν κσέρο γιατί άλα λέι έχι σημασία για να δουν εάν τουσ κάνο. Ελπίζω να τουσ κάνο. Λένε μπορί να με κάνουν έκσιπνο. Θέλω να γίνω έκσιπνοσ. Δεν έχω τίποτα άλο να γράπσο τόρα κε έτση τελιόνο για σήμερα … ».