Υπάρχει ελπίδα για τα καμένα δάση;

Η Θέκλα Τσιτσώνη ήταν η πρώτη δασολόγος στη Μεσόγειο που δημοσίευσε έρευνα για τη φυσική αναγέννηση της χαλεπίου πεύκης μετά από φωτιές. Της ζητήσαμε να μας λύσει οκτώ βασικές απορίες, που γέννησε αυτός ο Αύγουστος των αλλεπάλληλων πυρκαγιών.

Ο πατέρας της Κίμωνας ήταν δασολόγος και η Θέκλα Τσιτσώνη μεγάλωσε με την αγάπη της φύσης μέσα της και την επιθυμία να ακολουθήσει το επάγγελμά του. Μπήκε πρώτη στη σχολή Δασολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης το 1974, και λόγω βαθμολογίας της έδωσαν την ευκαιρία, μαζί με τους 15 πρώτους, να πάρει μεταγραφή σε όποια σχολή ήθελε. Οι περισσότεροι έφυγαν – εκείνη έμεινε.

Σήμερα είναι πρόεδρος της ίδιας σχολήςΤμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος | ΑΠΘ, που ιδρύθηκε το 1917 ως μέρος του Πολυτεχνείου και το 1927 «μετακόμισε» στο ΑΠΘ – του οποίου αποτελεί μαζί με το Μαθηματικό ένα από τα παλαιότερα τμήματα. Η κ. Τσιτσώνη όμως δεν είναι μόνο άνθρωπος των εδράνων, αλλά ταξιδεύει σε όλη την Ελλάδα, για να δώσει τα φώτα της όταν τη χρειάζονται. Είναι επίσης πρόεδρος του Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού ΠαρνασσούΦΔΕΔΠ.

 

IS: Πώς διατηρείτε την αισιοδοξία σας αυτές τις ημέρες; Σας πονάνε αυτά που γίνονται;

(αναστεναγμός) Τι μπορώ να κάνω; Όπου μας ζητάνε βοήθεια πάω. Για παράδειγμα, πριν από έναν μήνα είχα κατεβεί στα Μέγαρα, που είχε γίνει μεγάλη πυρκαγιά, και με τον δήμαρχο πήγαμε και είδαμε όλα τα καμένα, τους δώσαμε οδηγίες, τι πρέπει να κόψουν, να μην κινδυνεύουν οι άνθρωποι που κυκλοφορούν στον δρόμο και πώς πρέπει να λειτουργήσουν.

Πρόσφατα δέχθηκε ένα τηλεφώνημα από τον Σταύρο Μπένο, που προσκάλεσε το τμήμα της να συμμετάσχει στην Επιτροπή για την Ανασυγκρότηση της Εύβοιας. Για το δεύτερο μεγαλύτερο νησί της Ελλάδας και άλλα πολλά, μιλήσαμε σε μια κουβέντα που χωρίσαμε άτυπα σε οκτώ ενότητες:

1. Μηχανισμοί Επιβίωσης των Δέντρων απέναντι στην Πυρκαγιά

2. Το Πρόβλημα με την Κλιματική Αλλαγή

3. Πού Πρέπει να Αναδασώνουμε και Πού Όχι

4. Απειλούνται μόνο από Πυρκαγιές τα Δέντρα;

5. Τα Προβλήματα με τη Δασική Υπηρεσία

6. Ερημοποίηση vs Αναδάσωση: Ποιος θα βγει Νικητής;

7. Οι Πρόσφατες Κατηγορίες προς τους Δασικούς

8. Κλιματική Αλλαγή και στα Αστικά Δέντρα

1. Μηχανισμοί Επιβίωσης των Δέντρων απέναντι στην Πυρκαγιά

Αυτό που πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ευθύς εξαρχής είναι ότι τα μεσογειακά οικοσυστήματα τα οποία καίγονται είναι, ας το πω έτσι, οικοσυστήματα τα οποία γνωρίζουν ότι θα καούν και γι’ αυτό όλα τα είδη που υπάρχουν στα οικοσυστήματα αυτά (όπως η χαλέπιος και η τραχεία πεύκη) διαθέτουν μηχανισμούς επιβίωσης. Δηλαδή επειδή ανήκουν σε αυτή τη ζώνη με τις πολύ υψηλές θερμοκρασίες και την ξηρασία το καλοκαίρι, είναι οικολογικά δεδομένο ότι αυτά καίγονται – αυτό βέβαια κάθε 50-100 χρόνια ανάλογα, από φυσικές πυρκαγιές.

Τι σημαίνει μηχανισμός επιβίωσης; Ότι με την πυρκαγιά τα κουκουνάρια κλείνουν και διατηρούν μέσα τους σπόρους ζωντανούς και όταν η φωτιά περάσει και κρυώσουν, αυτά ανοίγουν και ρίχνουν στο έδαφος τους σπόρους ώστε να έχουμε την φυσική αναγέννηση. Αυτό βέβαια σε φυσιολογικές συνθήκες, το τονίζω. Σ’ αυτή τη περίπτωση φέτος ή και άλλες φορές, για παράδειγμα το 1997 με τις μεγάλες πυρκαγιές, οι εμπρησμοί είναι το επικίνδυνο, όταν δηλαδή γίνονται οι φωτιές πριν ακόμα τα είδη αυτά ωριμάσουν και έχουν ώριμους σπόρους (σ.σ.: 15-20 χρόνια για τη χαλέπιο πεύκη), για να μπορέσουν να αναγεννηθούν. Τότε βέβαια έχουμε ολική καταστροφή διότι το δάσος δεν μπορεί να αναγεννηθεί από μόνο του.

Το διδακτορικό μου είχε ακριβώς αυτό το αντικείμενο, την αναγέννηση μετά την πυρκαγιά της χαλεπίου πεύκης. Το ολοκλήρωσα το 1991 και το 1997 ήταν η πρώτη σχετική έρευνα που δημοσιεύτηκε Conditions determining natural regeneration after wildfires in the Pinus halepensis (Miller, 1768) forests of Kassandra Peninsula (North Greece) | Forest Ecology and Management 92 (1997) στο Forest Ecology and Management, το μεγάλο περιοδικό, και από κει ξεκίνησε μετά η έρευνα για τα μεσογειακά οικοσυστήματα, από τους Ισπανούς και άλλους.

2. Το Πρόβλημα με την Κλιματική Αλλαγή

Το πρόβλημα με την κλιματική αλλαγή είναι ότι, αυξανόμενη η θερμοκρασία κατά 1 έως 3,5 βαθμούς, τα όρια των ζωνών εξάπλωσης των ειδών μετατοπίζονται κατά 150 έως 550 χλμ προς τους πόλους, ή μετατοπίζονται καθ’ ύψος, δηλαδή όπως ανεβαίνουμε στο βουνό κατά 500 μέτρα. Οπότε καίγονται και είδη που δεν έχουν μηχανισμούς επιβίωσης, όπως είναι η ελάτη – στην Πάρνηθα τώρα κάηκε πεύκη, πριν από κάποια χρόνια όμως είχε καεί ελάτη, αυτή δεν έχει τους ίδιους μηχανισμούς επιβίωσης με τα δέντρα που βρίσκονται χαμηλότερα και είναι προσαρμοσμένα να επιβιώσουν σε συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας και ξηρασίας. Όπως π.χ. η μαύρη πεύκη, που αναπτύσσεται σε μεγαλύτερα υψόμετρα· αυτή κάηκε στον Γράμμο πριν από κάποια χρόνια και μπορεί να έχει μεν μηχανισμούς αυτοσυντήρησης, όπως όλα τα είδη, όμως δεν έχει μηχανισμούς επιβίωσης μετά από πυρκαγιά. Διότι σε αυτό το είδος οι σπόροι ωριμάζουν τον Νοέμβριο κι έτσι δεν είναι προετοιμασμένοι να καούν κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

3. Πού Πρέπει να Αναδασώνουμε και Πού Όχι

IS: Πότε επεμβαίνουμε με τεχνητή αναδάσωση;

Εδώ είναι το θέμα τώρα, πως όταν έχουμε αυτές τις πυρκαγιές στη μεσογειακή ζώνη και καίγονται αυτά που τα λέμε μεσογειακά πεύκα –που είναι η χαλέπιος πεύκη που την έχουμε εδώ στη Χαλκιδική εμείς, κι εσείς στην Αθήνα ή στη δυτική Πελοπόννησο, ή η τραχεία πεύκη, που είναι κι αυτό μεσογειακό είδος και το βρίσκουμε στη Θάσο, στη Σάμο, δηλαδή στην ανατολική πλευρά της Ελλάδας– πρέπει να περιμένουμε αμέσως τον επόμενο χρόνο να δούμε πού θα υπάρχει αναγέννηση, σε ποιες θέσεις. Αν βλέπατε μετά την καταστροφή του 1996 στη Χαλκιδική την αναγέννηση τον επόμενο χρόνο, θα βλέπατε ότι τα νέα πευκάκια είχαν βγει σε «βούρτσα» (σ.σ.: πολύ πυκνά). Σε θέσεις όπου δεν υπάρχει αναγέννηση, εκεί πρέπει να γίνει αναδάσωση και μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ή ίδια φυτάρια ή άλλα, με τα οποία θα τις εμπλουτίσουμε.

Άμεσα πρέπει να γίνει τεχνητή αναδάσωση στα μεσογειακά είδη μόνο σε δύο περιπτώσεις, στις οποίες δεν μπορούν να αναγεννηθούν από μόνα τους. Αυτές είναι όταν βρίσκονται σε μεγάλες κλίσεις, πάνω από 50%, γιατί όπως πέφτει το νερό παρασύρει και τα σπόρια προς τα κάτω, και στην περίπτωση που καίγονται νεαρές συστάδες, μικρότερες από 15-20 χρονών, που δεν έχουν ακόμα ώριμους σπόρους.

Όσον αφορά αυτό που λέγεται, να εμπλουτιστεί το πευκοδάσος τεχνητά, να μπουν δηλαδή και κάποια πλατύφυλλα, δεν είναι λάθος, αλλά θα περιμένουμε πρώτα να δούμε πού έγινε η φυσική αναγέννηση και μετά μπορούμε να επέμβουμε – αφού βέβαια προηγηθεί σχέδιο αναδάσωσης από τη δασική υπηρεσία, όχι ο καθένας όπου θέλει βάζει ό,τι θέλει… Το λάθος στο Σέιχ Σου στη μεγάλη πυρκαγιά το 1997 ήταν ότι μπήκαν άμεσα μπουλντόζες μέσα κι άρχισαν να φτιάχνουν βαθμίδες, κατέστρεψαν δηλαδή τη φυσική αναγέννηση και άρχισαν να φυτεύουν. Και δεν είναι μόνο να κάνουμε στον σωστό χρόνο την αναδάσωση, αλλά μετά για 2-3 χρόνια πρέπει να ποτίζονται αυτά, δεν πρόκειται για φυσική αναγέννηση για να τα αφήσεις έτσι, δεν έχει εξελιχθεί φυσιολογικά το ριζικό τους σύστημα. Επομένως πάντα υπό τις οδηγίες της δασικής υπηρεσίας πρέπει να γίνεται το σχέδιο αναδάσωσης.

IS: Δηλαδή εσείς δεν συμφωνείτε με αυτό που ακούμε πάρα πολύ συχνά στα κοινωνικά μέσα, «ξεριζώστε τα πεύκα» κλπ.

Κοιτάξτε το μεσογειακό τοπίο είναι τα μεσογειακά πεύκα, βέβαια μπορούν να υπάρχουν και άλλα είδη πλατύφυλλα ανάμεσα στα πεύκα, αλλά ένα πράγμα θέλω να καταλάβουμε όλοι: ότι όλα καίγονται αν βάλεις φωτιά. Δεν υπάρχουν δέντρα που δεν καίγονται. Βέβαια το πεύκο επειδή έχει τη ρητίνη ή τα κουκουνάρια το θεωρούν χειρότερο, δεν είναι όμως λύση να ξεριζώσουμε τα δέντρα για να σωθούμε. Για να σωθούμε πρέπει πρώτον να μην γίνονται εμπρησμοί και δεύτερον να μην χτίζονται σπίτια μέσα στο δάσος. Κάθε οικισμός πρέπει να έχει έναν ελεύθερο χώρο γύρω από το παρακείμενο δάσος τουλάχιστον 50 μέτρα. Δεν μπορεί μέσα στο δάσος να είναι το σπιτάκι και να περιβάλλεται από αυτό, είναι δεδομένο ότι κάποια στιγμή και με φυσικά αίτια υπάρχει ο κίνδυνος της πυρκαγιάς.

Ξέρετε αυτό το μεσογειακό κλίμα δεν υπάρχει μόνο στη Μεσόγειο, ονομάζεται έτσι γιατί η Μεσόγειος είναι μια πολύ μεγάλη έκταση, αλλά το ίδιο κλίμα υπάρχει σε πέντε σημεία στη γη: στην Καλιφόρνια, που βλέπετε κάθε χρόνο τι πυρκαγιές έχει, στη Χιλή, τη δυτική Αυστραλία και τη νότια Αφρική – έχουν τις ίδιες οικολογικές συνθήκες με τη Μεσόγειο. Και ακούτε τι γίνεται εκεί. Δεν συμβαίνουν μόνο στη λεκάνη της Μεσογείου αυτά τα περιστατικά, είναι παντού όπου υπάρχει αυτό το κλίμα.

IS: Όταν καίγονται δάση με ελάτη τι πρέπει να κάνει κανείς;

Το μεγάλο πρόβλημα με την κλιματική αλλαγή είναι στην ελάτη, που είναι σκιόφυλλο είδος και δεν μπορεί να αναγεννηθεί όπως τα πεύκα από μόνο του, όταν δέχεται άμεση ηλιακή ακτινοβολία. Πρέπει να γεννιέται πάντα κάτω από τη μητρική συστάδα. Στην Πάρνηθα για παράδειγμα όταν κάηκε η ελάτη δεν είχαμε φυσική αναγέννηση. Κι έτσι έγινε σχέδιο αναδάσωσης, που έπρεπε να γίνει με φυτάρια μεγαλύτερης ηλικίας που τα παίρνουμε από τα φυτώρια. Το πρόβλημα βέβαια με την Πάρνηθα ήταν πως είναι και εθνικός δρυμός, που σημαίνει ότι το είδος της ελάτης στον εθνικό δρυμό πρέπει να είναι συγκεκριμένο (σ.σ.: επειδή είναι προστατευόμενο). Η ελάτη έχει πολλά υποείδη, από την κεφαληνιακή ελάτη στην Κεφαλονιά, που είναι ο δρυμός του Αίνου, σιγά σιγά υβριδίζει και φτάνει να ενώνεται με τη λευκή ελάτη που είναι στη Ροδόπη. Επομένως δεν είναι το ίδιο έλατο, όσο ανεβαίνει προς τα πάνω υβριδίζει. Άρα για να έχουμε στον εθνικό δρυμό την ίδια ελάτη, έπρεπε να έχουμε φυτώρια μέσα στον εθνικό δρυμό στην Πάρνηθα! Εδώ πήραμε από τη Βυτίνα και άλλα είδη και τα βάλαμε στον εθνικό δρυμό.

IS: Και πέτυχε;

Ναι. Μάλιστα τότε είχαν γίνει πολλές συζητήσεις και στο υπουργείο, κάποιοι είχαν πει να φυτέψουμε μαύρη πεύκη και μετά να έρθει από μόνη της από κάτω η ελάτη, αλλά αυτό αλλοίωνε τη βλάστηση του δρυμού – γιατί υπήρχε και δεύτερο πρόβλημα, ότι είχαμε δρυμό. Σε άλλες περιοχές που δεν είναι προστατευόμενες μπορεί να γίνει κι αυτό, να φυτεύσουμε ένα πρόδρομο είδος και η ελάτη να έρθει από κάτω μόνη της. Γιατί ξέρετε στο τέλος σε μια φυτοκοινωνία επιβιώνει το είδος αυτό που έχει αναπτυχθεί σε αυτές τις συνθήκες.

4. Απειλούνται μόνο από Πυρκαγιές τα Δέντρα;

IS: Το γεγονός ότι λόγω κλιματικής αλλαγής αλλάζουν οι λωρίδες εξάπλωσης των ειδών, όπως μου είπατε, δεν σημαίνει ότι η λωρίδα με την ελάτη, που κάηκε σε συνθήκες ασυνήθιστες γι’ αυτήν (υψηλών θερμοκρασιών και ξηρασίας), δεν είναι πια κατάλληλη για τέτοια δέντρα;

Εντάξει δεν είναι και ακατάλληλη, πράγματι τα είδη αυτά είναι προσαρμοσμένα σε μεγαλύτερη υγρασία, αλλά αυτό «παίζει», δεν μπορούμε να τραβήξουμε γραμμές. Πάλι θα βάλουμε την ελάτη με τεχνητή αναδάσωση, αλλά η αλήθεια είναι ότι θα έχουμε προβλήματα, περισσότερες ξηράνσεις.

IS: Εννοείτε ότι θα ξεραθούν κάποια από τα δεντράκια που θα βάλουμε για αναδάσωση;

Ναι και όχι μόνο αυτά, ξεραίνονται λόγω κλιματικών συνθηκών και μεγάλα, ας πούμε στον Παρνασσό που είμαι πρόεδρος του Εθνικού Δρυμού, είχαμε παρατηρήσει ξηράνσεις της ελάτης στη ζώνη εξάπλωσής της, που οφείλονται στην αύξηση της θερμοκρασίας.

IS: Αυτό θέτει σε κίνδυνο τα δάση της ελάτης στην Ελλάδα;

Όλα τα είδη τίθενται σε κίνδυνο. Εξαρτάται από την ικανότητα που έχουν, από το οικολογικό εύρος που έχουν, να επιβιώσουν, να προσαρμοστούν. Δεν γίνεται είδη που αναπτύχθηκαν σε συγκεκριμένες συνθήκες υγρασίας, θερμοκρασίας κ.λπ. ξαφνικά μέσα σε 100 χρόνια που μπορεί να γίνει αυτή η αύξηση της θερμοκρασίας να προσαρμοστούν. Βέβαια υπάρχουν είδη πιο ευπροσάρμοστα και άλλα δυσκολότερα στην προσαρμογή.

IS: Άρα σε ένα δυσοίωνο σενάριο δεν θα προκαλούσαν μόνο οι πυρκαγιές την ερημοποίηση, αλλά και από μόνα τους τα είδη…

…μπορεί να ξεραθούν, να μην μπορούν να προσαρμοστούν.

IS: Το έχετε δει σε κάποια δάση;

Στρεσάρονται και γίνονται κάποιες ξηράνσεις λόγω των θερμοκρασιών.

IS: Υπάρχουν μετρήσεις;

Για τον Παρνασσό έχω κάνει μια έρευνα και έχω μετρήσειςΈρευνα σχετικά με την ξήρανση της ελάτης στην περιοχή του Παρνασσού. Το είχα αναθέσει σε συναδέλφους και μάλιστα το παρουσιάσαμε στο συνέδριο στο Medecos στη Χιλή, όταν είχε γίνει.

IS: Φαντάζομαι θα γίνονται και αλλού εκτός από τον Παρνασσό τα ίδια.

Το ίδιο είναι κι αλλού.

IS: Οι ξερές τούφες που παρατηρώ στα δέντρα όλο και περισσότερο φέτος τι είναι; Σπασμένα κλαδιά από τον χιονιά ή ξηράνσεις;

Δεν ξέρω για ποια συγκεκριμένα μιλάτε, αλλά θα μπορούσαν να στρεσάρονται και να έχουμε μια δευτερογενή προσβολή από έντομο, όπως είχαμε μεγάλο πρόβλημα στο Σέιχ Σου, όπου έχουμε φοβερές ξηράνσεις από ένα έντομο.

IS: Που εξαπλώνεται λόγω ζέστης;

Ναι, όλα στη φύση κάνουν κύκλους, δηλαδή για κάποιους οικολογικούς λόγους που δεν είναι οι σωστοί αναπτύσσεται περισσότερο ένα έντομο και δημιουργεί αυτές τις καταστάσεις. Για να τραφεί αυτό το έντομο χρειάζεται κάποιο υλικό, οπότε όταν εξαντλείται αυτό το υλικό αρχίζει να πέφτει ο πληθυσμός του. Τέτοιους κύκλους κάνουν αυτά, τώρα είμαστε στη φάση της ύφεσης για το Σέιχ Σου.

5. Τα Προβλήματα με τη Δασική Υπηρεσία

IS: Τι έχετε να πείτε για το άλλο μεγάλο θέμα που συζητάνε όλοι αυτές τις ημέρες, ότι αφαιρέθηκαν πολλές ευθύνες από τη δασική υπηρεσία κι αυτό έβλαψε τη διαχείριση των δασών;

Εγώ θεωρώ ότι πρέπει να υπάρχει μια συνεργασία ανάμεσα στη δασική υπηρεσία και το πυροσβεστικό σώμα. Ήταν λάθος που δόθηκε απόλυτα η δασοπυρόσβεση στο πυροσβεστικό σώμα, διότι και οι άνθρωποι ήταν συνηθισμένοι σε άλλου είδους πυρκαγιές, μέσα στα αστικά κέντρα κ.λπ. Το δάσος έχει ιδιαιτερότητες που γνωρίζουν μόνο οι δασικοί, δηλαδή ο τρόπος που θα φύγεις, οι δρόμοι, οι λωρίδες κ.λπ.

IS: Δεν είναι όμως υποστελεχωμένες οι υπηρεσίες; Υπάρχουν αυτή τη στιγμή τόσοι άνθρωποι που ξέρουν τα δάση τόσο καλά;

Υπάρχουν, όλοι οι δασολόγοι τα ξέρουν πάρα πολύ καλά και χειρίζονταν πολύ καλά τις δασικές πυρκαγιές, βέβαια είναι πολύ υποστελεχωμένη η υπηρεσία. Επιπλέον ξέρετε οι δασικές πυρκαγιές στηρίζονται στην πρόληψη κυρίως· ο καθηγητής μου ο αείμνηστος Ντάτσης έλεγε «έτσι και ξεκινήσει η πυρκαγιά και δεν την προλάβεις στα πρώτα 10 λεπτά, κάθεσαι και την αγναντεύεις». Θα σε πάει αυτή, δηλαδή. Ούτε τα μέσα είναι πανάκεια, που τόσο πολύ πιστεύουνε στα αεροπλάνα – δεν λέω ότι δεν μπορούνε, όμως η πρόληψη είναι το κυριότερο. Άρα χρειάζεται συνεχής παρακολούθηση, να υπάρξουν οι κατάλληλοι φύλακες που συνέχεια να περπατάνε μέσα στο δάσος, πυροφυλάκια, ή και τώρα που γίναμε πιο μοντέρνοι τα drones, πρέπει συνέχεια να πετάνε τα drones και να επιβλέπουν όλη την περιοχή και μόλις υπάρχει σπίθα να ειδοποιούν. Και πολλές υδατοδεξαμενές και προσωπικό, ώστε να σβήνεται άμεσα η σπίθα αυτή. Και βέβαια να υπάρχει άμεση πρόσβαση, άρα και το σωστό οδικό δίκτυο μέσα στο δάσος, που αυτή τη στιγμή δεν είναι πυκνό, να μπορείς να φτάσεις παντού σε κάθε εστία.

IS: Όσον αφορά τους καθαρισμούς των δασών, στο Καρπενήσι άκουσα από έναν ντόπιο μια θεωρία που δεν ξέρω αν έχει βάση, πως οι εργολάβοι κόβουν τα καλά δέντρα για να τα πουλήσουν κι όχι αυτά που πρέπει, τα ξερά, για να καθαρίσει το δάσος.

Κοιτάξτε ο δασολόγος για να τελειώσει τη σχολή αυτή διδάσκεται όλα τα μαθήματα για να καταλήξει σε μία φράση: «Αυτό το δέντρο θα κοπεί». Δηλαδή υπάρχει μεγάλη επιστημονική γνώση για να πεις ποιο δέντρο θα κοπεί, κάνεις προσήμανση μέσα στο δάσος, ανάλογα με τη σύνθεση των συστάδων, γιατί όλες οι συστάδες δεν είναι ίδιες, άλλες είναι ομήλικες, άλλες έχουν διαφορετική ηλικία, μπορεί να τα βλέπετε ενιαία αλλά το δάσος δεν είναι ενιαίο, είναι ένα μωσαϊκό. Αυτό που λέτε τώρα, εγώ αν δεν το δω δεν μπορώ να το πιστέψω.

IS: Αν έπρεπε να δώσετε κάποιες συμβουλές για όσα πρέπει να αλλάξουν τι θα λέγατε;

Το πρώτο που πρέπει να γίνει είναι να στελεχωθούν οι δασικές υπηρεσίες με το προσωπικό που χρειάζεται, για να μπορέσουν να λειτουργήσουν σε όλες τις βαθμίδες, όχι μόνο δασολόγοι αλλά και δασοφύλακες, δασοπόνοι, δασεργάτες κλπ. Υπάρχουν πάρα πολλοί δασολόγοι που είναι αδιόριστοι και μπορούν να προσληφθούν. Το δεύτερο είναι να υπάρχει σωστή καλλιέργεια των συστάδων. Γιατί κοιτάξτε, αυτό που σας είπαν στο Καρπενήσι ίσως αφορά το γεγονός ότι πολλές συστάδες δεν διαχειρίζονται, γιατί δεν υπάρχει προσωπικό, οπότε παραμένουν και δημιουργούνται αυτά τα προβλήματα.

6. Ερημοποίηση vs Αναδάσωση: Ποιος θα βγει Νικητής;

IS: Όλοι ελπίζουμε στην αναδάσωση, μάλιστα και με την τοποθέτηση του κ. Μπένου στην Εύβοια, αλλά έχω μία απορία: Μιλάμε για τις αναδασώσεις σαν να είναι κάτι που όσο πιο καλά το κάνουμε, τόσο πιο πετυχημένο θα είναι. Από την άλλη όμως οι κλιματολόγοι προβλέπουν ερημοποίηση τουλάχιστον του ΝΑ τμήματος της χώρας. Ποιος θα επικρατήσει, η αναδάσωση ή η ερημοποίηση;

Δεν έχουμε φτάσει ακόμα σε αυτό το στάδιο, είμαστε προ της ερημοποίησης. Αυτή για να γίνει πρέπει να γίνουν αλλεπάλληλες πυρκαγιές χωρίς να έχουμε δέντρα που είναι ώριμες συστάδες. Αυτή τη στιγμή στην Εύβοια, εκτός ίσως από ελάχιστα σημεία, κάηκαν ώριμες συστάδες, επομένως οι σπόροι είναι ώριμοι. Τα μεσογειακά πεύκα που έχουν ώριμους σπόρους θα αναγεννηθούν σε μεγάλη έκταση. Εκτός αν υπάρχουν κάποια σημεία που έχουν τελείως χάσει το έδαφός τους, αυτό θα το γνωρίζω όταν πάω εκεί και κάνουμε την κατόπτευση.

 

IS: Αυτό γίνεται να χαθεί από την πυρκαγιά;

Όχι, είναι περιοχές οι οποίες έχουν φτάσει ένα στάδιο πριν την ερημοποίηση από αλλεπάλληλες πυρκαγιές, αλλά δεν ξέρω ακόμα αν υπάρχει τέτοια περιοχή στα καμένα της Εύβοιας.

Αν ένα δάσος καεί και ξανακαεί μέσα σε 10 χρόνια και μετά ξανακαεί, τότε φτάνουμε στο στάδιο σχεδόν της ερημοποίησης, εκεί χάνουμε και το έδαφος, αν το αφήσουμε χωρίς να το αναδασώσουμε ή και χωρίς να το προστατεύσουμε. Παλαιότερα στη Σιθωνία με τις αλλεπάλληλες πυρκαγιές υπήρχαν κάποιες τέτοιες περιοχές εκεί στο Πόρτο Κουφό, όπου κάναμε και μια έρευνα, είχαμε στήσει μάλιστα ολόκληρο πρόγραμμα. Είχαμε περιφράξει τρεις περιοχές για να δούμε αν η φύση θα μπορέσει από μόνη της να ξαναγεννηθεί μετά από αυτές τις αλλεπάλληλες πυρκαγιές, είχαμε φυτεύσει και κάποια είδη, σπάρτα, αείφυλλα, πλατύφυλλα κλπ. Δυστυχώς οι κτηνοτρόφοι δεν μας επέτρεψαν να ολοκληρωθεί το πρόγραμμα και να μάθουμε το αποτέλεσμα. Δεν είμαι εναντίον, και βέβαια οι κτηνοτρόφοι επιτελούν έργο μέσα στο δάσος, η υπερβόσκηση βλάπτει όχι η βόσκηση, αλλά στην αναγέννηση δεν θέλουμε καθόλου βόσκηση για πέντε χρόνια.

IS: Στους χάρτες πάντως η ερημοποίηση θεωρείται δεδομένη.

Υπάρχει κίνδυνος, και σε έρευνες που κάναμε προέκυψε, αλλά όχι αυτή τη στιγμή.

IS: Υπάρχει περίπτωση η ξηρασία και οι υψηλές θερμοκρασίες να εμποδίσουν τη φυσική αναγέννηση;

Όπου θα υπάρξει φυσική αναγέννηση, αυτό θα δρομολογηθεί.

IS: Ασχέτως λιγότερων βροχοπτώσεων;

Ναι, ασχέτως. Όπου όμως δεν υπάρχει φυσική αναγέννηση, εκεί πρέπει τουλάχιστον τα τρία πρώτα χρόνια να ποτίζονται οι αναδασώσεις.

IS: Είστε αισιόδοξη για την Εύβοια;

Ναι είμαι αισιόδοξη, θα επαναλάβω ότι δεν έχω σαφή εικόνα ακόμα, ξέρω όμως ότι ήταν ώριμα δάση. Αλλά στα σημεία που πρέπει να γίνει τεχνητή αναδάσωση, πρέπει να ξεκινήσει από τον Νοέμβριο που μας έρχεται και μέχρι τον Μάρτιο να ολοκληρωθεί. Εκεί πρέπει να βιαστούμε.

7. Οι Πρόσφατες Κατηγορίες προς τους Δασικούς

Τώρα λέει ο κόσμος «οι δασικοί φταίνε», ζητούν οι κάτοικοι στην Εύβοια ευθύνες, ότι δεν τους επέτρεψαν οι δασικές υπηρεσίες να βγάλουν ξύλα μέσα από το δάσος. Δεν είναι έτσι τα πράγματα, οι δασικοί έχουνε νόμους, τους οποίους αν δεν τους τηρούσαμε αυτή τη στιγμή η Ελλάδα δεν θα είχε ούτε δάση, ούτε βιοποικιλότητα. Μπορεί να υπερβάλλουν μερικές φορές, όμως αυτοί κράτησαν τα δάση. Οι νόμοι λένε συγκεκριμένες εποχές να βγαίνει το ξύλο, γιατι επηρεάζει τη φυσική αναγέννηση, είναι πολλά αυτά που πρέπει να ληφθούν υπόψιν, δεν μπορεί ο απλός άνθρωπος να ξέρει και να λέει «φταίει ο δασικός γιατί δεν με άφησε να κάνω αυτό». Να προσαρμοστούμε, δεν λέω, τώρα έχουμε φτάσει στην υπερβολή, αλλά παλιά που οι άνθρωποι δεν υπάκουαν τους νόμους, είχαμε ακόμα και θύματα στη δασική υπηρεσία.

IS: Πολύς κόσμος φωνάζει ότι δεν του επιτρέπεται να διαχειριστεί το ίδιο του το οικόπεδο με τρόπους που θα το προστατεύσουν από τη φωτιά.

Κοιτάξτε μέσα στην αυλή τους θα πρέπει καταρχάς να απομακρύνουν τα ξερά χόρτα. Κατά τα άλλα πρέπει να διαμορφωθεί μια τέτοια κατάσταση που να μπορεί ο άλλος μέσα στον κήπο του να τον προστατεύσει, να βάλει κάποια πλατύφυλλα, που βέβαια έχουν περισσότερες απαιτήσεις, αλλά αφού θα είναι μέσα στον κήπο του θα μπορεί να τα ποτίζει. Στο δάσος, σε πολύ υποβαθμισμένο έδαφος, δεν ευδοκιμούν, αλλά μέσα στον κήπο ναι, θα μπορούσαμε αυτό να το δούμε.

8. Κλιματική Αλλαγή και στα Αστικά Δέντρα

Οι περισσότεροι στο μυαλό τους τον δασολόγο τον νομίζουν ξυλοκόπο, ότι ασχολούμαστε μόνο με το δάσος. Όμως έχει εξελιχθεί η επιστήμη της δασολογίας και στο αστικό περιβάλλον, γιατί η κλιματική αλλαγή συμβαίνει και εκεί. Αυτή τη στιγμή «τρέχω» ένα πρόγραμμα LIFE της ΕΕ, στο οποίο θα μετρήσουμε την κλιματική αλλαγή στα αστικά δέντρα. Και γι’ αυτό δημιουργήσαμε τρεις φαινολογικούς κήπουςΣτη Θεσσαλονίκη οι τρεις πρώτοι Φαινολογικοί Κήποι της Ελλάδας | voria.gr, στην Αμερικανική Γεωργική Σχολή και στις εγκαταστάσεις του τμήματος μας στον Φοίνικα, και μετράμε τις μεταβολές στον κύκλο ζωής των δέντρων: πότε κάνουν την ανθοφορία, πότε θα εκπτύξουν τα φύλλα τους, γιατί όλα αυτά αλλάζουν με την κλιματική αλλαγή. Με την αυξανόμενη θερμοκρασία τα φυτά αναγκάζονται να εκπτύξουν τα φύλλα τους νωρίτερα, ή τα άνθη τους και λέει κάποιος «αυτό πειράζει να το κάνουν πέντε μέρες νωρίτερα;». Ναι πειράζει, γιατί επηρεάζουν και όλους τους οργανισμούς που τρέφονται από αυτά. Οι κάμπιες που τρέφονται από αυτά τα φύλλα γεννώνται νωρίτερα. Και όταν έρχονται τα αποδημητικά πτηνά που τρέφονται με αυτές, δεν υπάρχουν, έχουν γίνει χρυσαλλίδες. Δηλαδή η τροφική αλυσίδα επηρεάζεται από την κλιματική αλλαγή πάρα πολύ.

IS: Τόσα χρόνια μετά το διδακτορικό σας, σε τι έχετε γίνει σοφότερη σε σχέση με τις πυρκαγιές;

(γέλια) Ότι δεν τηρείται αυτό που έδειξαν οι έρευνες, δηλαδή ότι θα πρέπει και δύο και τρία χρόνια να περιμένουμε για να δούμε πώς θα πάει η φυσική αναγέννηση και ύστερα να ξεκινήσουμε τις επεμβάσεις – εκτός από τις περιπτώσεις για τις οποίες σας μίλησα, όταν δεν έχουμε έδαφος, όταν έχουμε κλίσεις και όταν έχουμε νεαρές συστάδες.

IS: Θυμάστε κάτι που πήρατε από τον πατέρα σας, μία φράση-έμπνευση για τη δουλειά σας;

Πάντα και στους φοιτητές μου λέω το ποίημα του Παλαμά:

Ο πιο τρανός καημός μου

θα είναι πως δε δυνήθηκα μ’ εσέ να ζήσω, ω πλάση

πράσινη, απάνου στα βουνά, στα πέλαγα, στα δάση,

θά ειναι πως δε σε χάρηκα, σκυφτός μες στα βιβλία,

ω Φύση, ολάκερη ζωή κι ολάκερη σοφία!

Αυτό με οδηγεί εμένα, ότι ο άνθρωπος από τη φύση ξεκίνησε και πρέπει να τη σεβαστεί. Δεν φέρνει χρήματα αυτό το πράγμα, λειτουργεί μακροχρόνια, και το πρόβλημα είναι πως ο άνθρωπος θέλει το άμεσο. Γι’ αυτό και το κράτος δεν έκανε υπουργείο Δασών αλλά Γεωργίας. Αυτό είναι πρόβλημα και στη δασολογική επιστήμη, λέω συχνά στους φοιτητές μου ότι «το αποτέλεσμα της δουλειάς σας στο δάσος δεν θα ζείτε για να το δείτε, 100 χρόνια μετά θα φανεί αυτό που κάνατε». Αυτό πρέπει να το καταλάβει το κράτος, ότι είναι σε βάθος χρόνου τα αποτελέσματα, δεν είναι άμεσα.

κείμενο: Κατερίνα Λομβαρδέα

πηγή: insidestory.gr

Print Friendly, PDF & Email