ΠΑΤΡΙΔΑ… ΚΑΙ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ

ΠΑΛΛΑΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ – ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ – ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ – ΑΝΑΛΥΤΗΣ AEJ/IFJ

«Ποιος, λοιπόν, μπορεί να ενδιαφερθεί καλύτερα για την πατρίδα του;
Αυτοί που ξεπορτίζουν τα κεφάλαιά τους από τη χώρα μας ή εμείς που παραμένουμε με τα πεζούλια μας εδώ;»
Άρης Βελουχιώτης, 1905-1945, Καπετάνιος του ΕΛΑΣ

Όποιος μπορεί να αισθάνεται πατριώτης, και τι σημαίνει πατρίδα και έθνος, ας διαβάσει το «Δεκάλογο του Πατριωτισμού» που έγραψε το 1911, ο Γρηγόρης Ξενόπουλος.
1) Η αληθινή αγάπη της πατρίδας βρίσκεται πολύ μακριά από τους λόγους, τα ζήτω, τις σημαίες, τις μουσικές, τα κανόνια.
2) Το μεγαλείο της πατρίδας δεν το κάνουν ούτε οι πολλοί τόποι, ούτε τα πολλά εκατομμύρια των ανθρώπων της. Το κάνουν η μόρφωση, η εργατικότητα, η ευτυχία και το μεγαλείο των ανθρώπων της.
Αυτόκλητοι ρήτορες κάθε είδους κάνουν κατάχρηση των αξιών Έθνος, Πατρίδα, Πατριωτισμός και ηθική σπίλωση των πολιτικών τους αντιπάλων κερδίζοντας ακροατήρια. Η ηθική διάσταση εμποδίζει τους πολίτες να καταλάβουν πόσες ανοησίες περιέχει η «πατριωτική» ρητορεία και πόσες θέσεις βλαβερές για την εθνική αυτοεικόνα και επικίνδυνες για τα εθνικά συμφέροντα. Ο πολιτικός λόγος για τον πατριωτισμό που κυριαρχεί στην ελληνική κοινωνία καλλιεργεί αντιλήψεις βλαβερές και επικίνδυνες γιατί είναι αντίθετες με τη δημοκρατία.

«Κάλλιο για την πατρίδα κανένας να χαθεί, παρά να κρεμάσει φούντα για ξένον στο σπαθί».
Ρήγα Φεραίος, 1757-1798, Εθνομάρτυς
«Θούριος», στιχ. 57-58

Και συνεχίζει ο Γρ. Ξενόπουλος:
3) Η αληθινή αγάπη της πατρίδας, όχι μόνο δεν γεννά μίσος, για τις άλλες πατρίδες, αλλά και ζητά πρώτα απ’ όλα να σέβεσαι και το ξένο πατριωτισμό, καμία πατρίδα δεν είναι απολύτως ανώτερη από τις άλλες. Για σένα είναι ανώτερη η δική σου, για τον ξένο η δική του. όπως για τον εαυτό σου, έτσι και για την πατρίδα σου, ποτέ μην επιδοκιμάζεις να αδικείς τις άλλες πατρίδες.
Σε περιόδους κρίσης η έννοια της πατρίδας επανέρχεται δυναμικά στον δημόσιο λόγο και αποκτά ιδιαίτερη ιδεολογική βαρύτητα. Η ανάδυση του πατριωτισμού της κρίσης συχνά παίρνει τη μορφή της πατριδοκαπηλείας, που περιλαμβάνει την επίκληση της έννοιας της πατρίδας με στόχο τη νομιμοποίηση συγκεκριμένων πολιτικών εγχειρημάτων και στάσεων.
Η δικιά μου πατρίδα δεν αποδέχετε ως «κανονικότητα» ροπαλοφόβους, φύλακες και κάθε λογής δήμιους, να την ευτελίζουν, να την φιμώνουν και να την κακοποιούν κάθε φορά που γυρεύει να αυτοκαθοριστεί. Να υφάνει με χρώματα και σχήματα, που εμπνέουν την ψυχή της γιατί η δικιά μου πατρίδα δεν ευδοκιμεί ούτε στο ελάχιστο μέσα σε κουτιά αφύσικου κατακερματισμού των δυνατοτήτων ανάπτυξης κάθε ικανότητα και ταλέντου.
Η πιο εμφανής εκδήλωση της άνθισης του πατριωτισμού της κρίσης στην Ελλάδα σήμερα είναι η ανάδειξη ποικίλων «εθνικοπατριωτών» πολιτικών κινήσεων. Αυτές οι κινήσεις παρουσιάζονται ιδιαίτερα δυναμικά στο εσωτερικό του ευρύτερου συντηρητικού χώρου. Η πατρίδα, την οποία επικαλούνται όλο και συχνότερα σήμερα ο πολιτικός πατριωτισμός, λειτουργεί σαν ένα κενό που διαρκώς επανασημασιολογείται ανάλογα με τις χρήσεις του και σύμφωνα κάθε φορά με τις πολιτικές επιταγές.

«Είναι καθήκον ενός πατριώτη να προστατέψει τη χώρα του από την κυβέρνησή της».
Thomas Paine, 1737-1809, Αγγλοαμερικανός συγγραφές
Στο παραπάνω πλαίσιο εντάσσονται οι ποικίλες κινήσεις προώθησης της κατανάλωσης ελληνικών προϊόντων, σε μια περίοδο που ιδάλματα της ποπ κουλτούρας και ιέρειες του styling εμφανίζονται φορώντας με περηφάνια μπλουζάκια με το λογότυπο HELLAS τυπωμένο με κεφαλαία χρυσά γράμματα και πλαισιωμένο με αρχαιοελληνικό διάκοσμο. Η πατριωτική ουτοπία του μέλλοντός μας, είναι εδώ. «Δεν είναι τίποτε άλλα παρά το παρελθόν σε όνειρο».

Και συνεχίζει ο Γρ. Ξενόπουλος:
4) Πολύ μεγαλύτερη αγάπη για την πατρίδα από το να σκοτωθείς γι’ αυτή, είναι να ζήσεις γι’ αυτή. Ν’ αφιερώσεις όσο μεγαλύτερο μέρος της ζωής σου μπορείς (όλο είναι αδύνατο) γι’ αυτή.
5) Η αληθινή αγάπη της πατρίδος είναι ένα από τα πιο ευγενικά αισθήματα της καρδιάς. Γι’ αυτό ίσως και σπάνιο. Η ψεύτικη αγάπη της πατρίδος είναι από τα πιο πρόστυχα. Γι’ αυτό ίσως και πολύ συχνό…
Η εθνικοφροσύνη άκριτα και αυτόματα μετατρέπει την ορθολογική αντιμετώπιση των εθνικών ζητημάτων, καθώς η όποια ανόητη είτε επικίνδυνη πολιτική θέση για το έθνος ή την πατρίδα προβάλλεται σαν θρησκευτική δοξασία που αντιμάχεται την «προδοσία».
Η δικιά μου πατρίδα δεν καθορίζεται από σύμβολα, ιδεοληπτικές στάμπες, ευαγγέλια και μπούρκες, περί εκλεκτών λαών και δεν υπόκειται στα προηγούμενα εργαλεία ελέγχου μαζικών αντανακλαστικών. Γιατί η δικιά μου πατρίδα λαχταρά ελεύθερους χώρους για να κινείται, να στοχάζεται, να μοιράζεται, να αλληλεπιδρά και να δρα.
Εθνικό φρόνημα; Το Εθνικό φρόνημα δεν υφίσταται παρά μόνο σε μυαλά που δεν έχουν κάτι δικό τους για να νιώθουν υπερήφανοι. Το φρόνημα πλάθεται κυρίως μέσω της δημόσιας εκπαίδευσης όπου παρουσιάζεται η επίσημη εκδοχή του κράτους για τα ιστορικά γεγονότα. Μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά μέσα σε οικογένειες βαθιά συντηρητικές που λόγω του χαμηλού μορφωτικού επιπέδου δεν διανοούνται καν την εναλλακτική επιλογή για τα μέλη τους. Η «εθνική υπερηφάνεια» βάζει στην άκρη τον πολιτισμό, για χάρη μιας αυτιστικού τύπου ηδονής με το να ακούμε πόσο καταπληκτικοί είμαστε. Το φρόνημα ως όρος περιγράφει την ιδεολογία, αλλά και το ήθος. Συνήθως συνδέεται με καταστάσεις που υποδηλώνουν μια τάση για διάκριση προς ανώτερη θέση σε σχέση με τους υπολοίπους. Το εθνικό φρόνημα δεν είναι παρά η συγκολλητική ουσία που συσφίγγει τους δεσμούς μιας ομάδας. Όσο πιο ανελεύθερος είναι ένας άνθρωπος ή ένας λαός, τόσο μεγαλύτερη η ανάγκη για καλλιέργεια εθνικού συναισθήματος.
Ρωτήστε κάποιον από όσους δίνουν τόσο μεγάλη βάση στο «εθνικό φρόνημα» αν αγαπάτε περισσότερο την Ελλάδα ή την Δημοκρατία, την Ελλάδα ή την ανθρωπιά, την Ελλάδα ή την Ελευθερία, την Ελλάδα ή την ανεξαρτησία. Κι ακόμα περισσότερο, αν μπορούν να βάλουν αυτές τις έννοιες δίπλα – δίπλα χωρίς διαζευτικά.

Print Friendly, PDF & Email