Οι προεδρικές και βουλευτικές εκλογές στην Τουρκία

• Καθοριστικό ορόσηµο για την πορεία της χώρας οι αυριανές εκλογές, στις οποίες συµµετέχουν 4 υποψήφιοι (Προεδρικές) και 36 κόµµατα/συµµαχίες (Βουλευτικές)
• Οι ισορροπίες µεταξύ Προέδρου και Εθνοσυνέλευσης και ο φόβος ενός ασταθούς πολιτικού συστήµατος είναι από τους παράγοντες που θα παίξουν ρόλο στις εκλογές
• Στις προεδρικές εκλογές συµµετέχουν 4 υποψήφιοι, ενώ στις βουλευτικές εκλογές συµµετέχουν 36 κόµµατα/συµµαχίες.

Η «Λαϊκή Συµµαχία» αποτελεί την κυβερνητική συµµαχία µε υποψήφιο στις Προεδρικές τον Ταγίπ Ερντογάν. Η συµµαχία αποτελείται κυρίως από το Κόµµα ∆ικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) και το Κόµµα Εθνικιστικής ∆ράσης (ΜΗΡ), ενώ σε αυτήν προσχώρησαν και µικρότερα αλλά ιστορικά κόµµατα, όπως το Κόµµα της «Μητέρας Πατρίδας», που είχε ιδρυθεί από τον Τουργκούτ Οζάλ, και το DSP, το οποίο είχε ιδρύσει ο Μπουλέντ Ετζεβίτ.

Η «Συµµαχία του Έθνους» αποτελεί την πολιτική πλατφόρµα της αξιωµατικής αντιπολίτευσης, της οποίας υποψήφιος για τις Προεδρικές είναι ο ηγέτης του Ρεπουµπλικανικού Λαϊκού Κόµµατος (CHP) Κεµάλ Κιλιτσντάρογλου. Εκτός του CHP, η συνεργασία περιλαµβάνει το «Καλό Κόµµα» (İyi Party) της ακροδεξιάς Μεράλ Ακσενέρ, το κεντροδεξιό «∆ηµοκρατικό Κόµµα», το «Κόµµα του Μέλλοντος» του Αχµέτ Νταβούντογλου, το «Κόµµα ∆ηµοκρατίας και Προόδου» και το ισλαµιστικό «Κόµµα Ευδαιµονίας».

Στη «Συµµαχία Εργασίας και Ελευθερίας» συµµετέχουν το φιλοκουρδικό Κόµµα ∆ηµοκρατίας των Λαών (HDP) αλλά και µικρότερα αριστερά κόµµατα, όπως το Τουρκικό Εργατικό Κόµµα (TİP), το µόνο µαρξιστικό κόµµα µε δύο έδρες στην Εθνοσυνέλευση και το Κόµµα Εργασίας (EMEP). Στις προεδρικές εκλογές στηρίζουν τον Κεµάλ Κιλιτσντάρογλου, ενώ στις βουλευτικές εκλογές κατεβαίνουν ως συµµαχία στις περισσότερες επαρχίες.

Σηµειώνεται η συµµετοχή στις εκλογές και της «Ένωσης Σοσιαλιστικών ∆υνάµεων», η οποία απαρτίζεται από το Κ.Κ. Τουρκίας (TKP), το Αριστερό Κόµµα (Sol Parti, πρώην ODP), το Κοµµουνιστικό Κίνηµα Τουρκίας (ΤΚΗ), το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόµµα Τουρκίας (TSİP) και το Επαναστατικό Κίνηµα (DH). Στις Προεδρικές στηρίζουν επίσης τον Κεµάλ Κιλιτσντάρογλου.

Εκλογικό σύστηµα

Στις Βουλευτικές υπάρχει όριο εισδοχής 7%, το οποίο πρέπει να εξασφαλίσει µια συµµαχία παντουρκικά για να εκλέξει βουλευτές.

Στις Προεδρικές νικητής είναι όποιος εξασφαλίσει το 50% συν 1 των ψήφων. Σε αντίθετη περίπτωση, θα υπάρξει Β’ γύρος µεταξύ των δύο επικρατέστερων. Σύµφωνα µε τις δηµοσκοπήσεις, µέχρι στιγµής το σενάριο των εκλογών δυο γύρων είναι το επικρατέστερο. Σε αυτή την περίπτωση, καθοριστικός θα είναι ο ρόλος κοµµάτων που δεν στηρίζουν έναν από τους δύο επικρατέστερους υποψήφιους από τον Α’ γύρο.

Υπάρχει το ενδεχόµενο η συµµαχία που θα κερδίσει την πλειοψηφία στην Εθνοσυνέλευση να είναι σε αντιπαράθεση µε τον υποψήφιο που θα κερδίσει τις προεδρικές εκλογές. Και αυτό µπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για τον Β’ γύρο των Προεδρικών. Η λογική της εκλογής Προέδρου που θα ελέγχει την πλειοψηφία στην Εθνοσυνέλευση για ένα πιο σταθερό πολιτικό σύστηµα, µπορεί να οδηγήσει σε στήριξη του υποψηφίου του οποίου ο συνασπισµός θα έχει προβάδισµα στις Βουλευτικές.

Η θεµατολογία των εκλογών

Η πολιτική συζήτηση περιστρέφεται κύρια γύρω από το ζήτηµα της οικονοµίας και συγκεκριµένα στα συσσωρευµένα κοινωνικοοικονοµικά προβλήµατα που προκαλούν η συνεχιζόµενη οικονοµική κρίση (2018-23), ο αυξανόµενος πληθωρισµός, η υποτίµηση της τουρκικής λίρας και το αυξανόµενο εξωτερικό χρέος. Οι οικονοµικές επιπτώσεις του µεγάλου σεισµού της 6ης Φεβρουαρίου έχουν δώσει περαιτέρω διαστάσεις στη συζήτηση των οικονοµικών θεµάτων συσχετίζοντάς τα µε θέµατα διαφθοράς, κατάχρησης εξουσίας και αυταρχικής διοίκησης.

Ο εντεινόµενος αυταρχισµός, ιδιαίτερα µετά το πραξικόπηµα του 2016, στην Τουρκία αποτελεί επίσης βασικό ζήτηµα στην πολιτική συζήτηση. Παρά την ιδεολογική ανοµοιοµορφία που χαρακτηρίζει τη «Συµµαχία του Έθνους», προτάσσεται έντονα το θέµα της εκδηµοκρατικοποίησης της χώρας. Βασικό στοιχείο αποτελεί η πρόταση για συνταγµατική αλλαγή και υιοθέτηση ενός «ενισχυµένου κοινοβουλευτικού συστήµατος». Η «Συµµαχία του Έθνους» µιλά επίσης για την απελευθέρωση των τέως ηγετών του HDP, Ντεµιρτάς και Γιουκσεκντάγ, και άλλων πολιτικών κρατουµένων, θέση που τους έφερε πιο κοντά µε τη φιλοκουρδική «Συµµαχία Εργασίας και Ελευθερίας», η οποία στηρίζει επίσης τον Κιλιτσντάρογλου στις Προεδρικές.

Τα θέµατα εξωτερικής πολιτικής που συνοδεύονταν µε έντονους εθνικιστικούς τόνους, κυρίως από πλευράς Ερντογάν, έχουν µπει σε δεύτερη µοίρα στην προεκλογική συζήτηση. Αποτελεί, όµως, γεγονός πως ένα από τα βασικά θέµατα διαφοροποίησης των δύο βασικών συµµαχιών είναι οι σχέσεις µε τη ∆ύση (ΝΑΤΟ, ΕΕ), µε τον Κιλιτσντάρογλου να προτάσσει µια πορεία οµαλοποίησης των σχέσεων αυτών. Από την άλλη, ο Ερντογάν, ειδικότερα µετά το σεισµό, χαµήλωσε τους τόνους στη ρητορική του απέναντι στη ∆ύση λόγω της οικονοµικής στήριξης όσον αφορά το εξωτερικό χρέος αλλά και την ανθρωπιστική βοήθεια που χρειάστηκε τους τελευταίους µήνες στη χώρα. Ανάλογη ήταν και η αλλαγή στάσης στα ελληνοτουρκικά.

Κάποιες εκτιµήσεις

Είναι γεγονός πως πρώτη φορά την τελευταία εικοσαετία η αντιπολίτευση έχει το προβάδισµα τόσο στις δηµοσκοπήσεις όσο και στη δυναµική των προεκλογικών συγκεντρώσεων και το γενικότερο κλίµα. Ο Ερντογάν δεν καταφέρνει να διευρύνει το ακροατήριο στο οποίο απευθύνεται, σε αντίθεση µε την αντιπολίτευση.

Παρά την τάση υπέρ της υποψηφιότητας Κιλιτσντάρογλου, δεν πρέπει να υποτιµάται το κατεστηµένο που έχει δηµιουργηθεί από το ΑΚΡ όλα αυτά τα χρόνια και µάλιστα στο πλαίσιο µιας πορείας µε αρκετά δηµοκρατικά ελλείµµατα. Ο έλεγχος στα ΜΜΕ, την κρατική µηχανή, τη γραφειοκρατία, το κεφάλαιο σε σηµαντικούς τοµείς της οικονοµίας, µπορεί να επηρεάσει καθοριστικά το αποτέλεσµα.

Την ίδια στιγµή, ο κατατρεγµός πολιτικών αντιπάλων όλα αυτά τα χρόνια, το καθεστώς τροµοκρατίας σε πολλούς τοµείς της χώρας (πανεπιστήµια, σώµατα ασφαλείας και στρατό, κρατική µηχανή κ.ά.), η εξάρτηση λαϊκών στρωµάτων από δηµόσια βοηθήµατα (υπολογίζονται σε περίπου 10 εκ. πολίτες) αλλά και η αµφιλεγόµενη διαφάνεια της εκλογικής διαδικασίας, ειδικά στο εξωτερικό, µπορεί να επηρεάσουν το αποτέλεσµα ανάλογα.

Σηµειώνεται ότι η ψηφοφορία στο εξωτερικό, που ξεκίνησε από τις 27 Απριλίου, καλύπτει 156 πόλεις σε σύνολο 73 χωρών και δικαίωµα ψήφου έχουν 3,4 εκ. ψηφοφόροι.

Προεκλογική εκστρατεία και στην Κύπρο

Οι βουλευτικές και προεδρικές εκλογές που διεξάγονται αύριο, 14 Μαΐου, στην Τουρκία, αποτελούν καθοριστικό ορόσηµο για την πορεία της χώρας και τις εξελίξεις ευρύτερα στην Ανατολική Μεσόγειο. Αν και το Κυπριακό δεν είναι ζήτηµα της προεκλογικής ατζέντας, το αποτέλεσµα των εκλογών αναµένεται να έχει αντίκτυπο, µε τον ένα ή τον άλλο τρόπο, και στην Κύπρο.

Στην κατεχόµενη Κύπρο έχουν δικαίωµα συµµετοχής στις εκλογές γύρω στους 140.000 ψηφοφόρους. Από αυτούς, µόνο γύρω στις 20-30 χιλιάδες είναι Τουρκοκύπριοι, κυρίως παιδιά µεικτών γάµων ή άτοµα που έζησαν χρόνια στην Τουρκία και πήραν τουρκική υπηκοότητα. Οι περισσότεροι είναι κυρίως Τούρκοι υπήκοοι που βρίσκονται προσωρινά στην Κύπρο (στρατιωτικό προσωπικό, φοιτητές και εποχιακοί εργάτες) αλλά και έποικοι οι οποίοι διέµεναν για χρόνια στην Τουρκία.

Στην προεκλογική εκστρατεία υπέρ του ΑΚΡ έχει στρωθεί τόσο ο Τούρκος «πρέσβης» όσο και στελέχη του Κόµµατος Εθνικής Ενότητας, γεγονός που έχει προκαλέσει την έντονη αντίδραση προοδευτικών τ/κ δυνάµεων και ΜΜΕ. Έντονη είναι βέβαια και η εκστρατεία της αντιπολίτευσης, ειδικά µέσω κύκλων φοιτητών και εποίκων.

πηγή: dialogos.com.cy