ΜΜΕ… Το όπλο του μέλλοντος
γράφει στο peripteron.eu ο Βαγγέλης Πάλλας, ∆ηµοσιογράφος – Ερευνητής – Αναλυτής IFJ / SPJ
Το μαγικό ρήμα «αγγέλλω» είναι παλιό, όσο και ο έναρθρος λόγος και η ανάγκη της πληροφόρησης είναι τόσο παλιά, όσο και όλες οι άλλες ανθρώπινες ανάγκες. Το πιο πρωτόγονο μέσο επικοινωνίας και πληροφόρησης είναι η φωνή. Αλλά η φωνή δεν ακούγεται μακριά. Έπρεπε, λοιπόν, να βρεθεί κάτι πιο δυνατό. Τα κύμβαλα έφταναν πιο μακριά, όχι τόσο μακριά όσο πήγαινε ο άνθρωπος των προϊστορικών χρόνων.
Δυνατό όργανο το αυτί, αλλά ακόμη πιο δυνατό το μάτι. Η φωτιά ήταν το δεύτερο μέσο επικοινωνίας. Ο καπνός της πάει ψηλά, φαίνεται από πολύ μακριά. Μετά ήρθε ο γραπτός λόγος. Το μήνυμα γραφόταν επάνω σε πλάκες από πηλό ή σε πάπυρο ή σε περγαμηνή. Ο ήχος, η εικόνα, ο λόγος. Τα τρία βασικά μέσα επικοινωνίας που εξελίχθηκαν στο πέρασμα των αιώνων σε εφημερίδες, ραδιόφωνο, τηλεόραση, κομπιούτερ. Ο Όμηρος ήταν ο πρώτος δημοσιογράφος. Κανένας δεν περιέγραψε ανθρώπινες περιπέτειες τόσο ζωντανά όσο αυτός.
Οι «πυρές» στους λόφους ήταν ο πρώτος ασύρματος. Οι Βαβυλώνιοι κατέγραφαν κάθε μέρα τα γεγονότα της δημόσιας ζωής σε πήλινες πλάκες, όπως επίσης και οι Κρήτες.
Στο Μεσαίωνα η μετάδοση των ειδήσεων γινόταν με τους τελάληδες (κήρυκες) και τα κείμενα διαδίδονταν με τους «αντιγραφείς» («κοπίστες»), με την ελληνική γλώσσα να κυριαρχεί.
Το 1440 ο Γουτεμβέργιος εφεύρε -επέβαλε είναι η σωστή λέξη- την τυπογραφία. Η τυπογραφία και το ταχυδρομείο είναι οι πρόγονοι των σημερινών μέσων επικοινωνίας.
Στα 200 χρόνια της βιομηχανικής εποχής, τα μέσα επικοινωνίας εξελίσσονταν ιλιγγιωδώς τόσο περισσότερο, όσο η δίψα του κοινού για πλουσιότερη πληροφόρηση γινόταν ακόρεστη.
Το ταχυδρομείο, ο τηλέγραφος, το τηλέφωνο αγκάλιασαν γρήγορα ολόκληρο τον πλανήτη και τον τύλιξαν με καλώδια.
Η εφημερίδα, το περιοδικό, το βιβλίο, το ραδιόφωνο, ο κινηματογράφος, ο δίσκος και η τηλεόραση έγιναν παντοδύναμα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το τρανζίστορ και το κινητό τηλέφωνο της σύγχρονης εποχής έκαναν ακόμη πιο εύκολη την επικοινωνία. Πάνω απ’ όλα όμως ο ηλεκτρονικός υπολογιστής και το διαδίκτυο είναι οι σημαντικότερες χρηστικές εφευρέσεις της μεταβιομηχανικής τεχνοκρατικής εποχής και οι σπουδαιότερες μετά την εφεύρεση της Τυπογραφίας και της γραφής.
Από το δεύτερο ήμισυ του 20ού αιώνα ως τις αρχές του 21ου, παράλληλα με το γιγαντισμό των Μ.Μ.Ε., ξεκίνησαν και συνεχώς καλπάζουν τρεις μεγάλες επαναστάσεις, που αλλάζουν θεαματικά τη μοίρα της ανθρωπότητας: Είναι η τεχνολογική επανάσταση με όλα τα θαυματουργά εργαλεία της, από τα κομπιούτερ και τα μίκρο-τσιπς ως τα διαδίκτυα και κινητή και εικονική τηλεφωνία και από τη δορυφορική και καλωδιακή τηλεόραση ως το λέιζερ και τα ρομπότ της τέταρτης γενιάς…
Είναι επίσης η επανάσταση του Διαστήματος, από την κατάκτηση της Σελήνης ως την εξερεύνηση μακρινών ουράνιων σωμάτων και η μεθοδική προετοιμασία εγκατάστασης ανθρώπων σε άλλους πλανήτες…
Είναι τέλος η μεγάλη βιολογική επανάσταση, από την κλωνοποίηση ζώων ως την αποκρυπτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος, με βέβαιη προοπτική τη μακροζωία και την εξαφάνιση όλων των μεγάλων ασθενειών.
Το γνωστό σκεπτικό «να σκέφτεσαι παγκόσμια, αλλά να ενεργείς τοπικά» αποτελεί τον τυφλοσούρτη για τους «μεγιστάνες του Τύπου» της νέας κοπής. Χωρίς όμως να το θέλουν βγάζουν ενίοτε τα μάτια τους με τα ίδια τους τα δάχτυλα. Το νέο παγκόσμιο σύστημα ενημέρωσης έχει γίνει στην πραγματικότητα το βασικότερο επαναστατικό όργανο στο σημερινό ραγδαίως μεταβαλλόμενο κόσμο.
Μέσα σ’ αυτό το σύστημα στριφογυρίζει και αυτός ο ηλεκτρονικός διαβολάκος που λέγεται κομπιούτερ και που, δεμένος καθώς είναι σήμερα με το ίντερνετ, αποτελεί την πιο συγκλονιστική μεταβολή στη γνώση από την εφεύρεση της τυπογραφίας ή ακόμη και από την εφεύρεση της γραφής. Ο σημερινός άνθρωπος είναι καθισμένος απέναντι από τον υπολογιστή του, μπαίνει στο ίντερνετ, παίρνει όποια πληροφορία θέλει, ανταλλάσσει ιδέες με τους συνανθρώπους του, όπου γης, γίνεται πιο πλούσιος σε γνώση, άρα πιο δυνατός, γιατί η γνώση είναι η σπουδαιότερη ποιοτική δύναμη, πιο αποτελεσματική από το χρήμα, πιο έξυπνη από τη βία…
Η κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής ήταν το σοσιαλιστικό αίτημα των δύο προηγούμενων αιώνων.
Η κοινοκτημοσύνη των μέσων πληροφόρησης θα είναι ίσως το μέγιστο αίτημα του 21ου αιώνα.
