Γκαίηλ Χολστ-Γουάρχαφτ & Ζωή Διονυσίου: «Ένα ταξίδι στο ρεμπέτικο για μικρούς και μεγάλους»

Η Γκαίηλ Χολστ-Γουάρχαφτ είναι ποιήτρια, μεταφράστρια, μουσικός που συνεργάστηκε με κορυφαίους συνθέτες, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Διονύσης Σαββόπουλος και η Μαρίζα Κωχ, και πρώην καθηγήτρια συγκριτικής λογοτεχνίας στο Cornell University.

Στη χώρα μας, όπου έφτασε από τη γενέτειρά της Αυστραλία, έγινε γνωστή όταν το 1975 κυκλοφόρησε το διάσημο βιβλίο Δρόμος για το ρεμπέτικο, ένα από τα πρώτα μελετήματα για την ιστορία του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού. Έκτοτε διέγραψε μια εντυπωσιακή καριέρα τόσο στη μουσική όσο και στη συγγραφή και σήμερα, μόνιμη πλέον κάτοικος των ΗΠΑ, συνεχίζει να ασχολείται με την ελληνική γραμματεία μεταφράζοντας έργα σπουδαίων Ελλήνων (Θεοδωράκης, Καββαδίας) και συστήνοντας στο αγγλόφωνο κοινό τη μουσική παράδοση της χώρας μας.

Φιλόδοξο σχέδιο

Στο παρόν έργο της έχουμε την υλοποίηση μιας πρωτότυπης ιδέας σε συνεργασία με τη Ζωή Διονυσίου, αναπληρώτρια καθηγήτρια μουσικής παιδαγωγικής στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου. Η Ζωή Διονυσίου έχει αφιερώσει τη ζωή της στη μουσική εκπαίδευση στη βρεφική και νηπιακή ηλικία, καθώς και στη διδακτική της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής.

Οι δύο συγγραφείς συνεργάστηκαν για να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν ένα φιλόδοξο σχέδιο: να συστήσουν με τον πιο συναρπαστικό τρόπο, μέσω ενός παραμυθιού για μικρούς και μεγάλους, το ρεμπέτικο τραγούδι στις νέες γενιές, αλλά και σε όσους δεν είχαν προσεγγίσει μέχρι σήμερα αυτό το κομμάτι του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού με τη βαρύτητα που του αξίζει.

Όπως όλες οι ιστορίες για το ρεμπέτικο τραγούδι, έτσι κι αυτή των Χολστ-Γουάρχαφτ και Διονυσίου ξεκινάει από τον Πειραιά της δεκαετίας του 1930, σε ένα ξυλουργείο, όπου ο μπαρμπα-Γιάννης παίζει μπαγλαμαδάκι μετά το πέρας της δουλειάς του. Μέσα από την ιστορική διαδρομή αυτού του μουσικού οργάνου, του τόσο χαρακτηριστικού για τον ήχο και τη φυσιογνωμία του ρεμπέτικου, μέσα από τις ιστορίες αυτών που το κράτησαν στα χέρια τους για να παίξουν, αλλά κι εκείνων με τους οποίους οι ιδιοκτήτες του έπαιξαν και τραγούδησαν στα χρόνια που ακολούθησαν, ξετυλίγεται η ιστορία του ρεμπέτικου τραγουδιού ανά τις δεκαετίες.

Το ρεμπέτικο ως ιστορική αφήγηση

Στο ταξίδι αυτό ο αναγνώστης θα έχει την ευκαιρία να «συναντήσει» με διάφορες αφορμές, και σε έναν ιστορικά εξελισσόμενο χρόνο, προσωπικότητες του ρεμπέτικου τραγουδιού, συνθέτες, οργανοπαίκτες κι ερμηνευτές. Θα έχει την ευκαιρία να βρεθεί σε θρυλικά μαγαζιά όπου παιζόταν το ρεμπέτικο, αλλά και σε εμβληματικά στούντιο όπου ηχογραφήθηκαν υπέροχα τραγούδια, ενώ την ίδια στιγμή πτυχές της ελληνικής ιστορίας του 20ού αιώνα περνάνε μέσα από τις σελίδες του βιβλίου: Μικρασιατική Καταστροφή φυσικά, ο Μεσοπόλεμος και η δημιουργία των πρώτων ορχηστρών που παίζουν μικρασιατικά τραγούδια, ο πόλεμος και η Κατοχή, ο Εμφύλιος, η σαρωτική εμφάνιση του Βασίλη Τσιτσάνη, τα ταραγμένα μετεμφυλιακά χρόνια κ.λπ.

«Το ρεμπέτικο τραγούδι κρύβει πολλών ειδών αλήθειες για τον σύγχρονο άνθρωπο»

Το μπαγλαμαδάκι θα περάσει από τον ερασιτέχνη μουσικό και ξυλουργό στον μαθητευόμενό του Στέλιο, ο οποίος θα ολοκληρώσει έναν κύκλο ως επαγγελματίας πλέον μουσικός, οδηγώντας την ιστορία πέρα από τη Μεταπολίτευση του 1974, στο σήμερα, στο παρόν του ρεμπέτικου.

Ταυτόχρονα, μέσα από τις ιστορίες των δημιουργών του ρεμπέτικου, οι δύο συγγραφείς βρίσκουν την ευκαιρία να μιλήσουν για το ρεμπέτικο τραγούδι ως τεχνοτροπία, ως κομμάτι του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού, σκιαγραφώντας τις σχέσεις που αναπτύσσονταν στους κόλπους του, μεταξύ δηλαδή των δημιουργών κι ερμηνευτών, αλλά και με την υπόλοιπη ελληνική κοινωνία.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι το κείμενο διανθίζεται με στίχους κορυφαίων ρεμπέτικων και όχι μόνο τραγουδιών, αλλά και με εκπληκτικά σκίτσα. Η εικονογράφηση του Θάνου Κοσμίδη, αν κι αφαιρετική, πετυχαίνει απόλυτα τον σκοπό της, να δέσει δηλαδή το κείμενο των δύο συγγραφέων, τους στίχους πασίγνωστων ελληνικών τραγουδιών και την αισθητική που εκπέμπει το ρεμπέτικο τραγούδι και για την οποία ήταν, είναι και θα μείνει για πάντα αγαπητό.

Το ρεμπέτικο σήμερα και πάντα

Οι δύο συγγραφείς όμως δεν μένουν στη μυθιστορηματική εξιστόρηση του ρεμπέτικου μέσα από τη διαδρομή δύο πρωταγωνιστών και μιας πλειάδας συνθετών, στιχουργών κι ερμηνευτών που αναφέρονται μαζί τους. Ενδιαφέρονται και για το αν και κατά πόσο το ρεμπέτικο τραγούδι μπορεί να μεταφέρει νοήματα και αξίες και να λειτουργήσει ως πολιτισμικό κεφάλαιο στη σύγχρονη Ελλάδα.

Όπως διαπιστώνει στον επίλογο του βιβλίου η καθηγήτρια Ζωή Διονυσίου, το ρεμπέτικο ποτέ δεν έγινε ιδιαίτερα αποδεκτό στη θεσμοθετημένη μουσική εκπαίδευση. «Στα σχολικά εγχειρίδια είναι ελάχιστες οι αναφορές στο ρεμπέτικο και στα τραγούδια του, ενώ ούτε στα μουσικά σχολεία τυγχάνει καλύτερης μεταχείρισης» παρατηρεί. Είναι πεπεισμένη όμως ότι στην εποχή της μετανεωτερικότητας, της εικονικής πραγματικότητας και του φαινομενικού πλουραλισμού: «Το ρεμπέτικο τραγούδι κρύβει πολλών ειδών αλήθειες για τον σύγχρονο άνθρωπο». Κι αυτές τις αλήθειες και το αξιακό φορτίο τους προσπαθεί να μεταλαμπαδεύσει στην ελληνική νεολαία μέσα από το παρόν βιβλίο. Το οποίο, εδώ που τα λέμε, θα μπορούσε κάλλιστα να αντικαταστήσει τα μάλλον βαρετά σχολικά εγχειρίδια, όχι μόνο αυτά που αναφέρονται στη μουσική αλλά κι ορισμένα ιστορικά, προβάλλοντας ένα υπέροχο, ανεκτίμητης αξίας κομμάτι του ελληνικού πολιτισμού και μέσω αυτού να διδάξει μουσική και ιστορία.

Το βιβλίο συνοδεύεται από λεξιλόγιο του ρεμπέτικου, παρουσίαση μουσικών οργάνων και όρων, αλλά και μικρά βιογραφικά των προσώπων που αναφέρονται στις σελίδες του.

Ένα ταξίδι στο ρεμπέτικο για μικρούς και μεγάλους
Γκαίηλ Χολστ-Γουάρχαφτ & Ζωή Διονυσίου
εικονογράφηση: Θάνος Κοσμίδης
Εκδόσεις Fagotto
176 σελ.
ISBN 978-960-6685-93-4
Τιμή €22,00

Θανάσης Αντωνίου

πηγή: diastixo.gr

Print Friendly, PDF & Email