Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα δικαιώματα ατόμων με αναπηρία

Έγκριση της γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ SOC / 680 «Στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία»

Σύμφωνα με την παγκόσμια έκθεση για την αναπηρία, ποσοστό περίπου 15 % του παγκόσμιου πληθυσμού ζει με κάποια μορφή αναπηρίας. Από τον άλλη, μόνο το 50 % των ατόμων με αναπηρία έχει θέση εργασίας, σε σύγκριση με το 75 % των ατόμων χωρίς αναπηρία. Τα άτομα με αναπηρία έχουν δικαίωμα σε ίσες ευκαιρίες και σε προστασία έναντι διακρίσεων και βίας. Ωστόσο, το 52 % των ατόμων με αναπηρία αισθάνονται ότι υφίστανται διακρίσεις, ενώ τα άτομα με αναπηρία διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να πέσουν θύματα βίας και κακοποίησης στο οικιακό τους περιβάλλον και σε ιδρύματα. Το 20 % των νέων με αναπηρία εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο, σε σύγκριση με το 10 % των ατόμων χωρίς αναπηρία.

Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία 2021-2030 που παρουσιάστηκε στις 3.3.2021 στοχεύει στην αντιμετώπιση των ποικίλων προκλήσεων που αντιμετωπίζουν τα άτομα αυτά. Αποσκοπεί στην επίτευξη προόδου σε όλους τους τομείς της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε επίπεδο κρατών μελών. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι τα άτομα με αναπηρία στην Ευρώπη, ανεξαρτήτως φύλου, φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού.

«Τα άτομα με αναπηρία έχουν το δικαίωμα να απολαμβάνουν καλές συνθήκες στον χώρο εργασίας, να ζουν ανεξάρτητα, να έχουν ίσες ευκαιρίες, να συμμετέχουν πλήρως στη ζωή της κοινότητας στην οποία ανήκουν. Όλοι έχουν το δικαίωμα να απολαμβάνουν τη ζωή χωρίς εμπόδια. Και είναι υποχρέωσή μας, ως κοινότητα, να εξασφαλίσουμε την πλήρη συμμετοχή τους στην κοινωνία, σε ίση βάση με τους άλλους» δήλωσε η Ursula von der Leyen, Πρόεδρος της Επιτροπής.
Strategy 2017-2023

Μεταξύ άλλων πρέπει:

• απολαμβάνουν τα ανθρώπινα δικαιώματά τους,
• έχουν ίσες ευκαιρίες,
• έχουν ισότιμη πρόσβαση για τη συμμετοχή τους στην κοινωνία και την οικονομία,
• είναι σε θέση να αποφασίζουν πού, πώς και με ποιον ζουν,
• μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα στην ΕΕ ανεξάρτητα από τις ανάγκες υποστήριξής τους,
• δεν υφίστανται πλέον διακρίσεις.

Κατά την 562η σύνοδο ολομέλειάς της στις 7 και 8 Ιουλίου 2021, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε τη γνωμοδότηση, SOC / 680 – Στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη νέα στρατηγική της ΕΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, αναγνωρίζοντας ότι είναι ένα σαφές βήμα προόδου σε σύγκριση με την προηγούμενη στρατηγική. Ωστόσο, ανησυχεί για την απουσία δεσμευτικών μέτρων και δεσμευτικής νομοθεσίας για την εφαρμογή της στρατηγικής. Θεωρητικά υπάρχουν πόροι για την υλοποίηση της νέας στρατηγικής και της ενδυνάμωσης της κοινωνικής ένταξης των ΑΜΕΑ μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας για κάθε χώρα καθώς και του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (Π.Δ.Π.) 2021-2027. Όμως σε πολλές χώρες δεν υπήρξε σχετική προετοιμασία ή και διάλογος με τους φορείς ώστε να ενσωματωθούν παρόμοιες πολιτικές τόσο στα Εθνικά σχέδια Ανάκαμψης ή το ΠΔΠ 2021-2027, και να υιοθετηθούν εργαλεία που θα διευκολύνουν την παρακολούθηση, αξιολόγηση και επανασχεδιασμό των πολιτικών αυτών.

Μεταξύ άλλων συστάσεων, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για την απουσία συγκεκριμένων δράσεων που ανταποκρίνονται στις ανάγκες των γυναικών και των κοριτσιών με αναπηρία και ζητεί την έγκριση συγκεκριμένης εμβληματικής πρωτοβουλίας κατά το δεύτερο μισό της περιόδου που καλύπτεται από τη στρατηγική.

Ζητά επίσης την πλήρη συμμετοχή οργανώσεων ατόμων με αναπηρίες στην προτεινόμενη πλατφόρμα για άτομα με αναπηρία.

Όσον αφορά την ευκολία ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να συνδεθεί στενά με τη στρατηγική για την αναπηρία και να χρησιμοποιηθεί για να βοηθήσει τα άτομα με αναπηρία να ανακάμψουν από την πανδημία.

Aurel Laurenţiu Plosceanu Πρόεδρος του τμήματος Απασχόληση, Κοινωνικές Υποθέσεις και Ιθαγένεια (SOC)

Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται μια νέα στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία

Παρ’ όλες τις προσπάθειες, τα άτομα με αναπηρία εξακολουθούν να διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού απ’ ό,τι τα άτομα χωρίς αναπηρία. Η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, στη διά βίου μάθηση, στην απασχόληση και στις δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου εξακολουθεί να είναι δύσκολη, η συμμετοχή στην πολιτική ζωή είναι περιορισμένη και τα άτομα με αναπηρία εξακολουθούν να υφίστανται διακρίσεις. Eπιπλέον, η πανδημία της COVID-19 έχει επιδεινώσει τις υπάρχουσες ανισότητες και έχει δημιουργήσει άλλες.

Κατά την τελευταία δεκαετία, η ευρωπαϊκή στρατηγική για την αναπηρία 2010-2020 προσπάθησε να αναδείξει την υποστήριξη των ατόμων με αναπηρία σε προτεραιότητα και επέφερε κάποια βελτίωση στους τομείς της προσβασιμότητας, της ευαισθητοποίησης, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, της κοινωνικής προστασίας και της υγείας, μεταξύ άλλων. Σύμφωνα με τη Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που θεωρούν την ισότητα και τη μη διακριτική μεταχείριση ως ακρογωνιαίους λίθους των ενωσιακών πολιτικών, η στρατηγική αποτέλεσε βασικό μέσο για την εφαρμογή από την Ευρωπαϊκή Ένωση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία UNCRPD), στην οποία είναι συμβαλλόμενα μέρη τόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Όμως πολλοί φορείς θεωρούν ότι η ευρωπαϊκή στρατηγική για την αναπηρία 2010-2020 δεν πέτυχε συνολικά. Για να επιτευχθεί περαιτέρω πρόοδος όσον αφορά τη διασφάλιση της συμμετοχής των ατόμων με αναπηρία, η νέα και ενισχυμένη στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία 2021-2030 στοχεύει να καθοδηγήσει τη δράση των κρατών μελών και των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, αξιοποιώντας τα επιτεύγματα της προηγούμενης δεκαετίας και προσφέροντας λύσεις στις μελλοντικές προκλήσεις. Η νέα στρατηγική φιλοδοξεί να συμβάλει στην υλοποίηση των προτεραιοτήτων για την οικοδόμηση μιας Ένωσης ισότητας και στην υλοποίηση του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων.

Παρ’ όλα αυτά η γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι δεν περιλαμβάνει επαρκή εργαλεία για την επίτευξη των στόχων που τίθενται.

Γιατί είναι σημαντική η προσβασιμότητα για την ένταξη των ατόμων με αναπηρία;

Η συμμετοχή στην κοινωνία επί ίσοις όροις είναι αδύνατη, όταν το περιβάλλον — φυσικό ή εικονικό — δεν είναι προσβάσιμο. Σήμερα, υπάρχει ένα σχετικά ισχυρό νομικό πλαίσιο της ΕΕ (π.χ. ευρωπαϊκή πράξη για την προσβασιμότητα, οδηγία για την προσβασιμότητα στον παγκόσμιο ιστό, δικαιώματα των επιβατών), τα άτομα με αναπηρία έχουν σε ορισμένες χώρες – όχι όμως σε όλες – καλύτερη πρόσβαση στις μεταφορές, στα κτίρια, στην έντυπη και ηλεκτρονική πληροφόρηση, στα οπτικοακουστικά μέσα και επικοινωνίες, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών, καθώς και σε άλλα προϊόντα και υπηρεσίες.

Ωστόσο, πολλές χώρες δεν έχουν προχωρήσει ικανοποιητικά, τα σχέδια ανάκαμψης μόνο στα λόγια συμπεριλαμβάνουν δράσεις για ΑΜΕΑ ενώ πολλοί τομείς εξακολουθούν να μην καλύπτονται από τους κανόνες της ΕΕ, ενώ υπάρχουν διαφορές ως προς την προσβασιμότητα στα κτίρια, στους δημόσιους χώρους και σε ορισμένους τρόπους μεταφοράς. Οι μη προσβάσιμες πληροφορίες και υπηρεσίες μπορούν να οδηγήσουν σε απομόνωση τα άτομα με αναπηρία. Για τον λόγο αυτό, το 2022 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα δρομολογήσει Ευρωπαϊκό Κέντρο Πόρων με την ονομασία «AccessibleEU» («Προσβάσιμη ΕΕ»), με σκοπό τη δημιουργία γνωσιακής βάσης πληροφοριών και ορθών πρακτικών σχετικά με την προσβασιμότητα σε διατομεακό επίπεδο.

Πώς θα βοηθήσει η στρατηγική τα άτομα με αναπηρία να απολαμβάνουν τα δικαιώματά τους στην ΕΕ;

Τα άτομα με αναπηρία έχουν το ίδιο δικαίωμα με τους υπόλοιπους πολίτες να μετακινούνται σε άλλη χώρα της ΕΕ ή να συμμετέχουν στην πολιτική ζωή. Ωστόσο, όταν τα άτομα με αναπηρία μετακινούνται σε άλλη χώρα της ΕΕ, η κατάσταση αναπηρίας τους δεν αναγνωρίζεται πάντοτε, γεγονός που δημιουργεί προβλήματα όσον αφορά την πρόσβαση σε παροχές ή υπηρεσίες. Με βάση την πείρα που αποκτήθηκε από το εν εξελίξει πιλοτικό έργο για την ευρωπαϊκή κάρτα αναπηρίας σε οκτώ χώρες και από το ευρωπαϊκό δελτίο στάθμευσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προτείνει την καθιέρωση ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας, με στόχο τη διευκόλυνση της αμοιβαίας αναγνώρισης της κατάστασης αναπηρίας και στα 27 κράτη μέλη.

Η πλήρης πολιτική συμμετοχή, όπως απαιτείται από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών, σημαίνει ότι τα άτομα με αναπηρία μπορούν να ψηφίζουν και να θέτουν υποψηφιότητα στις πολιτικές εκλογές σε ισότιμη βάση με τους υπόλοιπους πολίτες. Στην πράξη, πολλά άτομα με αναπηρία αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην άσκηση των δικαιωμάτων τους λόγω περιορισμένης προσβασιμότητας (συμπεριλαμβανομένης της έλλειψης ενημέρωσης και επικοινωνίας σε νοηματική γλώσσα) ή λόγω περιορισμών στη δικαιοπρακτική τους ικανότητα.

Όπως ανακοινώθηκε στην Έκθεση του 2020 για την Ιθαγένεια, η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη, μεταξύ άλλων, μέσω ειδικών συζητήσεων στο ευρωπαϊκό δίκτυο συνεργασίας για τις εκλογές και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ώστε να εξασφαλιστεί ότι τα άτομα με αναπηρία έχουν τα ίδια πολιτικά δικαιώματα με κάθε άλλο άτομο.

Το 2023 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εκδώσει καθοδήγηση σχετικά με τη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην εκλογική διαδικασία. Θα στηρίξει, επίσης, τη χωρίς αποκλεισμούς δημοκρατική συμμετοχή, μεταξύ άλλων, των ατόμων με αναπηρία, μέσω του νέου προγράμματος «Ιθαγένεια, ισότητα, δικαιώματα και αξίες».

Ιδιαίτερα όμως προβλήματα αντιμετωπίζουν σε αρκετές χώρες και τα άτομα με προσφυγικό και μεταναστευτικό προφίλ, που μένουν χωρίς πρόσβαση σε ένα σύνολο τομέων και στερούνται βασικών υπηρεσιών.

Πώς θα βελτιώσει η στρατηγική την ποιότητα ζωής και την αυτονομία;

Μέχρι το 2023 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εκδώσει καθοδήγηση προς τα κράτη μέλη σχετικά με την ανεξάρτητη διαβίωση και την ένταξη στην κοινότητα. Το 2024 η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη για την εισαγωγή ενός ευρωπαϊκού πλαισίου ποιότητας για κοινωνικές υπηρεσίες αριστείας για άτομα με αναπηρία.

Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να απελευθερώσουν το δυναμικό των ατόμων με αναπηρία και να βελτιώσουν τη θέση τους στην αγορά εργασίας. Η Επιτροπή θα επιδιώξει συνεργασία με οργανώσεις που εκπροσωπούν τα άτομα με αναπηρία για την ανάπτυξη μιας δέσμης μέτρων για καλύτερα αποτελέσματα των ατόμων με αναπηρία στην αγορά εργασίας. Επιπλέον, η στρατηγική θα προτείνει δράσεις για τη βελτίωση της κοινωνικής προστασίας των ατόμων με αναπηρία και τη στήριξη (δυνητικών) κοινωνικών επιχειρηματιών με αναπηρία.

Πώς θα ενισχύσει η στρατηγική την ίση συμμετοχή και την απαγόρευση των διακρίσεων;

Η στρατηγική αποσκοπεί στην προστασία των ατόμων με αναπηρία έναντι κάθε μορφής διάκρισης και βίας. Η στρατηγική θα περιλαμβάνει δράσεις για την πρόσβαση στη δικαιοσύνη και την υγειονομική περίθαλψη και για την ενίσχυση της συμμετοχής των ατόμων με αναπηρία σε δραστηριότητες τέχνης και πολιτισμού, αναψυχής, ελεύθερου χρόνου, αθλητισμού και τουρισμού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να ιδρύσουν σχολεία χωρίς αποκλεισμούς που μπορούν να αποτελέσουν σημεία αναφοράς για ενταξιακή και καινοτόμο διδασκαλία και μάθηση σε ολόκληρη την ΕΕ. Η Επιτροπή θα εκδώσει επίσης κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη με βάση την χωρίς αποκλεισμούς, προσβάσιμη, ανθρωποκεντρική υγειονομική περίθαλψη και την ελεύθερη και εν επιγνώσει συναίνεση.

Πώς θα ενισχύσει η στρατηγική τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία σε ολόκληρο τον κόσμο;

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία στις διεθνείς πολιτικές της. Το 2021 η Επιτροπή θα επικαιροποιήσει την εργαλειοθήκη της σχετικά με την «προσέγγιση με γνώμονα τα δικαιώματα, η οποία εμπερικλείει όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα, για την αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΕ» προκειμένου να αντιμετωπίσει όλες τις ανισότητες, συμπεριλαμβανομένων των διακρίσεων κατά ατόμων με αναπηρία, στην εξωτερική δράση.

Η ΕΕ θα αναπτύξει στρατηγικό διάλογο με άλλα κράτη-συμβαλλόμενα μέρη και υπογράφοντες τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και με άλλους περιφερειακούς οργανισμούς. Στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής, θα οργανωθούν διαρθρωμένοι διάλογοι και θα ενισχυθεί η συνεργασία για την προσβασιμότητα και την απασχόληση.

Πώς θα ενσωματωθούν τα θέματα αναπηρίας στις πολιτικές της ΕΕ;

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί όλα τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς της ΕΕ να συμπεριλάβουν θέματα αναπηρίας στις πολιτικές και τις δράσεις τους και να διαβουλεύονται με τα άτομα με αναπηρία και τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις τους καθ’ όλη τη διαδικασία χάραξης πολιτικής.

Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ενισχύσει τον συντονισμό, σε επίπεδο ΕΕ, της εφαρμογής της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί όλα τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς, τις υπηρεσίες και τις αντιπροσωπείες της ΕΕ να διορίσουν συντονιστές σε θέματα αναπηρίας, ενώ θα συνεργαστεί με τις εναλλασσόμενες Προεδρίες του Συμβουλίου για να διασφαλίσει ότι η αναπηρία θα παραμείνει ζήτημα προτεραιότητας στην ατζέντα πολιτικής της ΕΕ.

Για την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής, είναι απαραίτητη η ισχυρή δέσμευση των κρατών μελών. Η στρατηγική εντείνει τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών και των ενδιαφερόμενων μερών, μέσω της δημιουργίας πλατφόρμας για την αναπηρία το 2021.

Για τη στήριξη των μέτρων ένταξης που λαμβάνουν οι χώρες διατίθεται ενωσιακή χρηματοδότηση μέσω του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ.

Πώς θα δώσουν το καλό παράδειγμα τα θεσμικά όργανα της ΕΕ;

Η Επιτροπή θα εγκρίνει ανανεωμένη στρατηγική για τους ανθρώπινους πόρους για να προωθήσει την πολυμορφία και την ένταξη, μεταξύ άλλων όσον αφορά την αναπηρία, και καλεί τα άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ να πράξουν το ίδιο. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εξακολουθήσει να βελτιώνει την προσβασιμότητα των κτιρίων της, του ψηφιακού περιβάλλοντος και των επικοινωνιών της.

πηγή: bestpractices.anemosananeosis.gr