Είναι πολύ λογικό να αισθανόμαστε περίεργα με το διαφορετικό
γράφει στο peripteron.eu ο Βαγγέλης Πάλλας, ∆ηµοσιογράφος – Ερευνητής – Αναλυτής IFJ / SPJ
Είναι πολύ λογικό να αισθανόμαστε περίεργα με το διαφορετικό. Θυμάμαι πως όταν ήμουν παιδί κοιτούσα καχύποπτα και φοβισμένα τους μαύρους που κάθονταν δίπλα μου στο λεωφορείο παρά το γεγονός ότι ήξερα από διηγήσεις και από παπαγαλισθέντα ηθικά διδάγματα πως όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι. Δεν ξέρω αν είχε να κάνει με το γεγονός ότι τα παιδιά συνήθως καθοδηγούνται να χρησιμοποιούν ανοιχτά χρώματα παντού, να αγαπούν το φως και να φοβούνται το σκοτάδι, να φορούν πάντα ανοιχτόχρωμα ρούχα, να μαθαίνουν ότι κάθε τι αγνό, όμορφο και καλό συμβολίζεται πάντα με το άσπρο και ουδέποτε με το μαύρο. Ο μόνος τρόπος να το διαπιστώσουμε είναι να τεστάρουμε το βλέμμα μαύρων παιδιών στα λεωφορεία στην Ελλάδα… διότι φαντάζομαι ότι οι προσλαμβάνουσες τους σε σχέση με τα χρώματα και τους συμβολισμούς τους, δεν απέχουν και πολύ από αυτές των υπολοίπων παιδιών. Άλλωστε στα ίδια σχολεία πηγαίνουν, στο ίδιο περιβάλλον ζουν, τα ίδια cartoon βλέπουν στην τηλεόραση, τα ίδια βιβλία διαβάζουν.
Ας κάνουμε λοιπόν ένα πείραμα: να μη εμποδίζουμε με έμμεσο ή άμεσο τρόπο τα παιδιά να ζωγραφίζουν με σκούρα χρώματα, να τα ντύνουμε και με μαύρα ρούχα, να τους δείχνουμε εικόνες σκουρόχρωμης ευτυχίας και όχι άλλες ροζογαλαζοκίτρινες, να κατασκευάζουμε ή να αγοράζουμε κουκλάκια από σκούρα υλικά, να τους δίνουμε να γράφουν και πάνω σε σκούρα χαρτιά, να περνάμε χρόνο στο σκοτάδι παίζοντας.
Είναι πολύ λογικό να αισθανόμαστε περίεργα με το διαφορετικό. Κάθε φορά που ακούω κάποιον να μιλάει άλλη γλώσσα, αυτόματα τον κατατάσσω σε συγκεκριμένες κατηγορίες παρά το γεγονός ότι οι πεποιθήσεις μου με εμποδίζουν να κρίνω βιαστικά τους ανθρώπους με βάση την καταγωγή τους. Δεν ξέρω αν έχει να κάνει με το γεγονός ότι από τα παιδικά μου χρόνια έχω μεγαλώσει σε μία κοινωνία που αντί να προσφωνεί κάποιον αλλοδαπό με το όνομά του, χρησιμοποιεί την εθνικότητά του με υποτιμητικό τρόπο, που η ίδια η εθνικότητά του έχει αντικαταστήσει και το όνομα πολλών επαγγελμάτων όπως π.χ. «πάρε έναν αλβανό για το σοβάτισμα, έχω βάλει βουλγάρα στη γιαγιά, φέρε τη φιλιππινέζα να ξεσκονίσει, ήρθε κι ο πακιστανός για τα τζάμια» κ.α. Δεν ξέρω επίσης αν οφείλεται σε όλα εκείνα τα μεγάλα λόγια που άκουγα στο σχολείο για την υπεροχή της ελληνικής γλώσσας έναντι των υπολοίπων, για τα σπουδαία επιτεύγματα των αρχαίων ελλήνων λες και θα ‘πρεπε να απολαμβάνουμε κι όλοι εμείς μερίδιο από τη δόξα τους επειδή έτυχε να γεννηθούμε στο ίδιο μέρος.
Ας κάνουμε λοιπόν ένα πείραμα: να μαθαίνουμε στα παιδιά να αναζητούν την προέλευση όλων των γλωσσών ώστε να κατανοήσουν ότι δεν τίθεται θέμα υπεροχής παρά μόνο διαφορετικότητας. Να ζητούμε από τους μαθητές να δημιουργούν δικές τους συνθηματικές γλώσσες για να κατανοήσουν ότι η γλώσσα είναι εργαλείο επικοινωνίας και όχι αντικείμενο λατρείας, να προτείνουμε στα αλλοδαπά παιδιά να μας παρουσιάζουν τις δικές τους γλώσσες, τη δική τους ιστορία, κουλτούρα, παράδοση και όλοι μαζί να συζητούμε και να σχολιάζουμε κρίνοντας τα πάντα σύμφωνα με τη λογική και την πραγματικότητα και όχι με βάση την τυφλή πίστη στην «ομάδα» του καθενός. Να διδάσκουμε ιστορία βασιζόμενοι σε πολλές και αλληλοσυγκρουόμενες πηγές ώστε να συνειδητοποιήσουν τα παιδιά ότι τίποτε δεν είναι σίγουρο, αληθές, καλό ή κακό επειδή το διαβάσαμε στο «αλάνθαστο» βιβλίο ιστορίας. Να διδάσκουμε δίνοντας στα παιδιά τη δυνατότητα να κάνουν λάθη, να μη φοβούνται να κρίνουν τις «αυθεντίες», να γράφουν με τα δικά τους λόγια (ακόμη κι αν αναμειγνύουν τις γλώσσες –οι γλώσσες έγιναν από εμάς και έχουμε το δικαίωμα να τις αλλάζουμε – οι γλώσσες είναι ζωντανές – οι γλώσσες μας ανήκουν) να επινοούν τις δικές τους λύσεις, να διαλέγουν το δικό τους δρόμο ακόμη κι αν είναι εξωφρενικά διαφορετικός.
Είναι πολύ πιθανό όλα τα πειράματα που προτείνω να μη γίνουν ποτέ.
Ακόμη κι αν γίνουν όμως, είναι πολύ λογικό κάποιοι να συνεχίσουν να αισθάνονται και πάλι περίεργα με το διαφορετικό. Κι όχι μόνο να αισθάνονται αλλά να φανατίζονται και να προχωρούν σε παράνομες πράξεις.
Ο ρατσισμός δεν είναι κάτι έμφυτο ούτε όμως κάτι που μαθαίνεται από το περιβάλλον. Μπορεί, βέβαια, να ενισχυθεί πολύ από την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, την κακή εκπαίδευση ή από έντονα αισθήματα θυμού και φόβου (που προέρχονται από βιώματα, λανθασμένες αντιλήψεις κλπ.), τα οποία όμως δεν είναι ποτέ ικανά να καθορίσουν τις πράξεις μας.
Συνεπώς, ό, τι και να κάνουμε, όσα κι αν αλλάξουμε στον τομέα της παιδείας, πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι που θα παίρνουν την λανθασμένη απόφαση και θα κάνουν το «κακό» παρότι έτυχαν καλής εκπαίδευσης και πάντα άνθρωποι που θα κάνουν το «καλό» παρότι έτυχαν κακής εκπαίδευσης. Διότι τελικά αυτό που καθορίζει τις πράξεις μας είναι αυτό που ονομάζουμε «ελευθερία της βούλησης». Αυτή η μικρή φωνή του μυαλού μας που αποφασίζει κάθε λεπτό για το καθετί. Και μην τη μπερδέψετε/ταυτίσετε με τις επιρροές, τις ορμές, τα συναισθήματα, το ένστικτο, τα ζώδια κλπ. Είναι η μοναδική μας δύναμη. Λειτουργεί ανεξάρτητα παρότι κατακλύζεται από άπειρες εκδοχές. Είναι ικανή να ανατρέψει τα πάντα όσο βαθιά κι αν είναι ριζωμένα. Είναι ελεύθερη.
