Σύγκρουση φιλελευθερισμού και εθνοκυριαρχισμού στην Πολωνία

Στις προεδρικές εκλογές που έλαβαν χώρα στην Πολωνία στις 18 Μαΐου ο υποψήφιος των φιλελεύθερων Ράφαου Τσασκόφσκι [Rafał Kazimierz Trzaskowski] κέρδισε την πρώτη θέση με 31,36% και 6.147.797 ψήφους, ακολουθούμενος από κοντά από τον εθνοκυριαρχιστή υποψήφιο Κάρολ Ναβρότσκι [Karol Tadeusz Nawrocki] που έλαβε 29,54% και 5,790.804 ψήφους. Δεδομένου ότι κανένας υποψήφιος δεν έλαβε 50%, θα υπάρξουν επαναληπτικές εκλογές την 1η Ιουνίου. Οι εκλογές είχαν έναν αριθμό ρεκόρ 13 υποψηφίων από τους οποίους μόνο δύο πέρασαν στον 2ο και καθοριστικό γύρο.

Στη νέα αρχιτεκτονική της Ευρώπης η Πολωνία έχει αναβαθμιστεί στην πρώτη 4άδα μαζί με τη Γερμανία, τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, πάντα βεβαίως με την απαραίτητη σημείωση ότι το μεν Ηνωμένο Βασίλειο είναι εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, η δε Πολωνία εκτός Ευρωζώνης. Αυτό που πραγματικά μετράει είναι ότι η Πολωνία έχει τον μεγαλύτερο στρατό στην Ευρώπη μετά μόνο από την Τουρκία, καθώς και πολύ υψηλές στρατιωτικές δαπάνες. Πρόκειται εξάλλου για μια χώρα, η οποία, όπως ακριβώς και η Τουρκία, έχει βρεθεί πολλές φορές σε πόλεμο με τη Ρωσία κατά τους παρελθόντες αιώνες, και μπορεί να βρεθεί στην αιχμή μιας ευρωπαϊκής πολεμικής ενοποίησης με αντιρωσικό πρόσημο. Στο πλαίσιο αυτό είχε πολύ μεγάλη σημασία για την Ευρώπη αν θα επικρατήσει ο φιλοδυτικός φιλελεύθερος μεταρρυθμισμός που εκπροσωπήθηκε με τον Ράφαου Τσασκόφσκι, δήμαρχο Βαρσοβίας και εκλεκτό του πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ, ή ο εθνοκυριαρχισμός του κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS = Prawo i Sprawiedliwość), που είναι επίσης αντιρωσικό, όμως παρουσιάζει διακριτικές συγγένειες με τον τραμπισμό και με τον εθνοκυριαρχισμό των κυβερνώντων κομμάτων στην Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν και στη Σλοβακία του Ρόμπερτ Φίτσο (αν και ως προς τα κοινωνικά ζητήματα οι ιδεολογίες των κομμάτων αυτών παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές).

Η εκλογική αναμέτρηση είχε επίσης σημασία, καθώς ο προηγούμενος πρόεδρος Αντρέι Ντούντα [Andrzej Sebastian Duda] μπλόκαρε με βέτο τις μεταρρυθμίσεις που προωθούσε ο συνασπισμός του Τουσκ, ο οποίος πλέον έχει αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη δυναμική για την ευθυγράμμιση της Πολωνίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στις εκλογές διαδραμάτισε ρόλο και ο Σλάβομιρ Μέντζεν, ο οποίος είναι ευρωσκεπτικιστής και αντιτίθεται στη βοήθεια στην Ουκρανία. Έλαβε 14,81% και 2.902.448 ψήφους. Ο Μέντζεν βασίστηκε στην κόπωση ως προς τα παραδοσιακά κόμματα και στη διείσδυσή του στους νέους χάρη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ο συνασπισμός του λέγεται Συνασπισμός για την Ελευθερία και την Ανεξαρτησία (KWiN = Konfederacja Wolność i Niepodległość) και συνήθως αποκαλείται απλώς Konfederacja. Πρόκειται για ένα σκληρό ευρωσκεπτικιστικό συνασπισμό, ο οποίος συνδυάζει οικονομικό νεοφιλελευθερισμό με σκληρές θέσεις ενάντια στην υποδοχή των μεταναστών. Λόγω του υψηλού ποσοστού του μπορεί να επηρεάσει τον δεύτερο γύρο των εκλογών, με αποτέλεσμα οι φιλελεύθεροι να ανησυχούν έντονα, καθώς η νίκη τους στον πρώτο γύρο ήταν οριακή.

Ο Τσασκόφσκι ανήκει στην Πλατφόρμα Πολιτών του πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ, η οποία εκφράζει φιλελεύθερα ιδεώδη για την πολιτική αγωγή στην Πολωνία, ενώ το εθνοκυριαρχιστικό κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη εξέφρασε ο υποψήφιος Κάρολ Ναβρότσκι. Η σύγκρουση στον δεύτερο γύρο αναμένεται αμφίρροπη, καθώς υπάρχουν δεξαμενές ψήφων από τη λαϊκή δεξιά, οι οποίες θα μπορούσαν να τροφοδοτήσουν τον εθνοκυριαρχιστή υποψήφιο Ναβρότσκι. Το κρίσιμο εν προκειμένω είναι ότι παρόλο που ο θεσμός του Προέδρου στην Πολωνία είναι εν πολλοίς διακοσμητικός, διαθέτει ορισμένες κρίσιμες αρμοδιότητες βέτο με τις οποίες ένας εθνοκυριαρχιστής Πρόεδρος θα μπορούσε να βραχυκυκλώνει την πλήρη ευθυγράμμιση του πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ με την πολιτική επανεξοπλισμού της Ευρώπης με την Πολωνία ως αιχμή (από κοινού ενδεχομένως με την Τουρκία). Ο απερχόμενος πρόεδρος Ντούντα δεν φείσθηκε αυτής της δυνατότητας που του προσέφερε το πολωνικό σύστημα.

Οι εκλογές λειτουργούν εξάλλου ως ένα τεστ για το αν ο Ντόναλντ Τουσκ έχει πείσει τους Πολωνούς να ακολουθήσουν τον δρόμο του αντιτραμπισμού. Το μεγάλο στοίχημα του φιλελεύθερου Τσασκόφσκι ήταν να αντλήσει ψήφους από τη βαθιά αγροτική Πολωνία, αναιρώντας το στερεότυπο ότι ο συνασπισμός του Τουσκ κερδίζει τις ψήφους στα άστεα, ενώ το PiS στην επαρχία. Βεβαίως, η αγροτική πολιτική που ακολουθείται στην Πολωνία συνδέεται και με την εξωτερική πολιτική ως προς την Ουκρανία, γεγονός που προκαλεί περιπλοκές. Οι Πολωνοί αγρότες διαμαρτύρονται με μεγάλες κινητοποιήσεις για τον μαρασμό στον οποίο οδηγούνται οι πολωνικές αγροτικές επιχειρήσεις λόγω της μαζικής εισροής φθηνών αγροτικών προϊόντων από την Ουκρανία. Το εν λόγω εκλογικό κοινό μεταξύ των αγροτών στρέφεται περισσότερο στον Ναβρότσκι.

Η δυσβάστακτη φορολογία, η ακριβή στέγη και οι δημόσιες συγκοινωνίες είναι επίσης μεταξύ των θεμάτων των εκλογών. Σημειωτέον, πάντως, ότι και ο Τσασκόφσκι πρότεινε περιορισμούς στα κοινωνικά προγράμματα προς Ουκρανούς πρόσφυγες, σε μια προσπάθεια να αποσπάσει ψήφους από τον αντίπαλό του. Ο Ναβρότσκι, από την άλλη, επέλεξε να θέσει τη «woke ατζέντα» και τον ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιωματισμό στο κέντρο της προεκλογικής συζήτησης, κάνοντας λόγο ακόμη και για «σεξουαλικοποίηση των παιδιών». Υποστήριξε επίσης μια αντι-νεοφιλελεύθερη πολιτική με έμφαση στην υπεράσπιση του κατώτατου μισθού και της σταθερότητας της ηλικίας σύνταξης. Επίσης, όπως και στη Ρουμανία, έτσι και στην Πολωνία υπήρξε έντονη συζήτηση για παρέμβαση ξένων δυνάμεων στις εκλογές μέσω πολιτικών διαφημίσεων, αυτή τη φορά στο Φέισμπουκ.

Σημειωτέον ότι ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δεχθεί τον εθνοκυριαρχιστή Ναβρότσκι στον Λευκό Οίκο, δείχνοντας εμμέσως την προτίμησή του. Το PiS υποστηρίζει ότι η Πολωνία θα ήταν καλύτερο να αναζητήσει μια προνομιακή συμμαχία με τις ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ, θέτοντας σε δεύτερη μοίρα τις σχέσεις της με την «παλαιά Ευρώπη» του γαλλογερμανικού άξονα. Ο Ντόναλντ Τουσκ, αντιθέτως, έχει αναδειχθεί σε κομβική μορφή του ευρωπαϊκού άξονα, όπως φάνηκε και από το πρόσφατο ταξίδι του στην Ουκρανία. Βεβαίως, ο Ναβρότσκι, σε αντίθεση με άλλους εθνοκυριαρχιστές πολιτικούς στην Ανατολική Ευρώπη, υποστηρίζει την Ουκρανία εναντίον της Ρωσίας και τονίζει τη σημασία της στρατιωτικής υποστήριξης προς τους εξ ανατολών γείτονες. Όμως, ταυτοχρόνως, εργαλειοποιεί υπέρ του το αντι-ουκρανικό αίσθημα που υπάρχει σε μερίδα της πολωνικής κοινωνίας λόγω της μαζικής υποδοχής Ουκρανών προσφύγων. Ο Ναβρότσκι έχει επίσης θίξει ζητήματα ουκρανικού εθνικισμού κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, συμπεριλαμβανομένων και των Πολωνών που σκοτώθηκαν από Ουκρανούς εθνικιστές.

Η σχέση ανάμεσα στους δύο πολιτικούς σχηματισμούς εκτραχύνθηκε με τη σύλληψη του Μαρσίν Ρομανόφσκι, αναπληρωτή Υπουργού Δικαιοσύνης επί της κυβέρνησης του PiS, η οποία θεωρήθηκε από τους οπαδούς του ως κομματική στοχοποίηση. Οι εκλογές στην Πολωνία βεβαίως διαθέτουν σημασία για τη σύνολη Ευρώπη, καθώς πρόκειται για τη σημαντικότερη χώρα όπου δίνεται μια εκλογική μάχη ανάμεσα στον φιλελευθερισμό και τον εθνοκυριαρχισμό, ενώ την ίδια μέρα με τον 1ο γύρο εκλογών στην Πολωνία είχαμε και τις εκλογές στη Ρουμανία, όπου με εντυπωσιακή ανατροπή και ρεκόρ προσέλευσης στις κάλπες νίκησε ο φιλελεύθερος υποψήφιος.