Πολυεθνικές στην μαύρη λίστα

Επίσημος κατάλογος 19 πασίγνωστων εταιρειών με αντικοινωνικό προφίλ. Με την σφραγίδα των Νορβηγικών αρχών

Για να αξιοποιήσει τα κέρ­δη της από τις εξαγωγές πετρελαίου και να τα διασφαλίσει από μελλοντική μείωση της τιμής των καυ­σίμων, η Νορβηγία έχει φτιάξει ένα κομπόδεμα που, από το 2010 μέχρι σήμερα, έχει ξεπεράσει τα 220 δισ. ευρώ! Λογικό, αν σκεφτεί κανείς ότι, με 5 εκατομμύρια κατοίκους, είναι η τρίτη χώρα παγκοσμίως στην εξαγωγή πετρελαίου.

Αντί, όμως, να το διαχειρίζεται με μοναδικό κριτήριο τις πιο επι­κερδείς επενδύσεις, το νορβηγικό κράτος χρησιμοποιεί το περίσ­σευμα με γνώμονα έναν φιλόδοξο κώδικα ηθικής, τον οποίο θέσπισε το 2010 ειδικά για το Ταμείο Πετρελαίου (το οποίο πρόσφατα μετονομάστηκε – για παιδαγω­γικούς ίσως λόγους – σε Κρατικό Ταμείο Συντάξεων). Είναι κοινή πρακτική αρκετών συνταξιοδοτικών ταμείων, εκα­τέρωθεν του Ατλαντικού, να μην επενδύουν σε κάποιες εταιρεί­ες για κοινωνικούς ή ηθικούς λόγους. Η Νορβηγία, όμως, το κάνει με ιδιαιτέρως δυναμικό και διαφανή τρόπο. Σύμφωνα με τη λίστα του Συμβουλίου Ηθικής, το οποίο συμμετέχει στη διαχείριση των πόρων του ταμείου, τα κριτή­ρια αποκλεισμού περιλαμβάνουν «σοβαρές ή συστηματικές παραβι­άσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, παραβιάσεις ατομικών δικαιωμά­των σε καιρό πολέμου, σημαντική περιβαλλοντική επιβάρυνση, διαφθορά».

Παιδική εκμετάλλευση 

Ανάμεσα στους πρώτους που απέτυχαν στις «εξετάσεις» ήταν αρκετοί κατασκευαστές βομβών και πυρηνικών Πέρσι τον Ιούνιο, στη λί­

στα προστέθηκε και ο αμερικανι­κός κολοσσός των σούπερ μάρκετ, Wal-Mart, με την αιτιολογία ότι ανέχεται την εκμετάλλευση της παιδικής εργασίας από τους προμηθευτές του και ότι παρε­μποδίζει τη σύσταση συνδικάτων. Αμέσως μετά την απόφαση απο­κλεισμού της, το ταμείο πούλησε μετοχές της Wal-Mart αξίας πάνω από 300 εκατομμύρια ευρώ. Η στάση της Νορβηγίας γίνεται ευκολότερα κατανοητή αν ληφθεί υπόψη ότι η υπουργός Οικονομικών είναι η Κριστίν Χάλβορσεν, αρχηγός του Σοσιαλιστικού Αρι­στερού Κόμματος, που απολαμ­βάνει την υποστήριξη φοιτητών, καθηγητών και αριστεριστών διανοουμένων. Από την άλλη, μπορεί κανείς να τη μεταφράσει και σε μια στρατηγική κίνηση της κυβέρνησης για να διατηρήσει και να διευρύνει την υποστήριξη αυτή. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις οικονομικών αναλυτών, μέσα στην επόμενη δεκαετία η περιουσία του ταμείου θα έχει φτάσει τα 600-670 δισ. ευρώ – δηλαδή 130.000 ευρώ για κάθε άντρα, γυναίκα και παιδί στη χώρα. «Οι νορβηγοί νιώθουν άσχημα που έχουν τόσα χρήματα», εξηγεί ο Grò Nystuen, δικηγόρος ειδικευ­μένος στα ανθρώπινα δικαιώματα και πρόεδρος του Συμβουλίου Ηθικής του ταμείου. «Δουλειά μας είναι να μειώσουμε τις ενοχές τους».

Μετά την ανακοίνωση για τον αποκλεισμό τουWal-Mart, ο Benson Whitney, αμερικανός πρέ­σβης στη Νορβηγία που έχει δεσμούς με την κυβέρνηση Μπους, έσπευσε να κατηγορήσει τη Νορβηγία ότι απο­κλείει με αυθαίρετα κριτήρια εταιρείες, βασιζόμενη σε αναφορές τρίτων – στην περίπτωση της αλυσίδας σούπερ μάρκετ, ερασιτεχνών ακτιβιστών. Το πρόβλημα, πρόσθεσε ο Whitney, δεν είναι μόνο ότι αυτές οι εταιρείες είναι κυρίως αμερικανικές, είναι ότι το ταμείο δεν ακολουθεί συνεπή πολιτική στις επιλογές του. Αρκετοί επικριτές της πολιτικής του ταμείου θα συμφωνούσαν, από άλλη ίσως σκοπιά, μαζί του. Παρότι δεν επενδύει σε εταιρείες που κατασκευάζουν πυρηνικά, η Νορβηγία έχει αναζητήσει καταφύγιο κάτω από την πυρη­νική ομπρέλα του NATO. Και όταν πρόσφατα ανακοίνωσε ότι δεν θα επενδύει σε εταιρείες που σχετίζονται με τη δικτατορία της Βιρμανίας επειδή παραβιάζει κατά συρροήν βασικά ανθρώπινα δικαιώματα, κάποιοι επισήμαναν ότι με τη λογική αυτή θα πρέπει να πάψει να επενδύει και στη Σαουδική Αραβία, που καταπατά τα δικαιώματα των γυναικών. Αλλά η κρατική εταιρεία πετρε­λαίων της Νορβηγίας εξακολουθεί να δραστηριοποιείται σε ισλαμικές χώρες.

Το χειρότερο; Όταν πρόσφατα αποφάσισε να συμπεριλάβει στη λίστα εταιρείες που συμβάλλουν στην υπερθέρμανση του πλανή­τη, η κυρία Χάλβορσεν έθεσε τις βάσεις για μια αντίφαση που θα την κυνηγάει για καιρό – μια και ο πλούτος που διαχειρίζεται το ταμείο προέρχεται ως επί το πλείστον από την εκμετάλλευση ορυκτών καυσίμων.

Η μαύρη λίστα της Νορβηγίας

Και με μεταλλαγμένο καφέ επιτίθεται η Νεστλέ

Η ΝΕΣΤΛΕ. Είναι η μεγαλύτερη εταιρεία πα­ραγωγής διατροφικών προϊόντων στον πλανήτη και μια από τις τέσσερις πολυεθνικές που ελέγχουν την παγκό­σμια αγορά του καφέ. Στη Λατινική Αμερική, η οποία αντιπροσωπεύει το 9% των πωλήσεων της, βρίσκεται εδώ και 70 χρόνια, σε 30 σχεδόν χώρες, και έχει 38.000 υπαλλήλους. Είναι η πιο «μποϋκοταρισμένη» εταιρεία στον κόσμο. Το μποϋκοτάζ ξεκίνησε το 2008 και συνεχίζεται σήμερα σε 20 χώρες. Μεταξύ άλλων, επειδή προωθεί γάλα σε σκόνη στον φτωχό Νότο στερώντας από εκατομμύρια παιδιά το μητρικό γάλα (1,5 εκατ. μω­ρά πεθαίνουν ετησίως επειδή τρέφονται με υποκατά­στατα γάλακτος), διώκει συνδικαλιστές, πουλάει στην Ασία μεταλλαγμένα χωρίς σήμανση, κάνει πειράματα σε ζώα… θέλετε κι άλλα;

Ο ΚΑΦΕΣ. Είναι το δεύτερο πιο σημαντικό προϊ­όν στην παγκόσμια αγορά μετά το πετρέλαιο. 25 εκατ. μικροπαραγωγοί ζουν από την καλλιέργεια του ενώ, υπολογίζοντας τις περιφερειακές θέσεις εργασίας (συγκομιδή, επεξεργασία, εμπορία), είναι εκατοντά­δες εκατομμύρια οι άνθρωποι που εξαρτώνται οικο­νομικά από αυτόν. Το Μεξικό είναι έβδομη χώρα σε παραγωγή καφέ και πρώτη σε παραγωγή οργανικού καφέ παγκοσμίως. Η μεγαλύτερη ποσότητα προέρ­χεται από την Τσιάπας, τη φτωχότερη πολιτεία του, όπου ο καφές καλλιεργείται κυρίως από ιθαγενείς που επιβιώνουν αποκλειστικά από τα έσοδα του.

Πατέντα για γενετικά τροποποιημένο φυτό καφέ που βελτιώνει τη διαλυτό­τητα του στιγμιαίου καφέ απέκτησε πρόσφατα στην Ευρώπη η γνωστή πολυεθνική και περιμένει σχετική έγκριση και στο Μεξικό. Μεγαλύτερη εξάρτηση των καφεπαραγωγών από τη Νεστλέ, πιθανή γενετική μόλυνση των φυτειών παραδοσιακού και οργα­νικού καφέ, μείωση της τιμής του καφέ και σταδιακή συγκέντρωση της παραγωγής του σε μεγάλες αγροτοβιομηχανικές φυτείες, θα είναι μερικές από τις συνέπειες της καλλιέργειας μεταλλαγμένου καφέ στη χώρα. Απειλείται, δηλαδή, η επιβίωση 500 χιλιάδων οικογενειών μικροπαραγωγών οργανικού καφέ και 500 αγροτικών και ιθαγενικών οργανώσεων που εξαρτώνται από τον αρωματικό αυτό καρπό.

Το Εθνικό Συντονιστικό Οργανώσεων Καφέ, που ενώνει 70.000 παραγωγούς, το Συντονιστικό Μικροπαραγωγών Δίκαιου Εμπορίου Λατινικής Αμερικής και Κα­ραϊβικής και η Greenpeace Μεξικού προειδοποιούν ότι, αν εγκριθεί η πατέντα, η Νεστλέ θα ελέγχει την παραγωγή, την επεξεργασία και την εμπορευματοποίηση του καφέ με το μεγαλύτερο δυνατό κέρδος, ενώ απώτερος στόχος της είναι η χρησιμοποίηση της γενετικής μηχανικής έτσι ώστε να έχει πλήρη έλεγχο όλης της διατροφικής παραγωγικής αλυσίδας.