Οι ελλείψεις στα φάρμακα

Είναι αρχές Δεκεμβρίου σε μία από τις μεγαλύτερες φαρμακαποθήκες της χώρας, σε ένα προάστιο της Αθήνας. Ο αποθηκάριος ρωτάει τον επισκέπτη από τη φαρμακευτική εταιρεία:

–Λοναρίντ έχουμε ;
–Όχι.
–Ζοβιράξ έχουμε ;
–Όχι.
–Βαριλρίξ (εμβόλιο για την ανεμοβλογιά) έχουμε;
–Όχι.

Ο φαρμακαποθηκάριος δεν αντέχει τις αλλεπάλληλες ματαιώσεις και αναρωτιέται μεγαλοφώνως: «Πώς θα βγάλουμε τον χειμώνα;».

Οι αντιφάσεις του ΕΟΦ

Αλλά δεν είναι ο μόνος που αναρωτιέται. Στις 22 Νοεμβρίου, ο ΕΟΦ είχε άρει το καθεστώς της απαγόρευσης εξαγωγήςΤροποποίηση Απόφασης Προσωρινής Απαγόρευσης Παράλληλων Εξαγωγών και Ενδοκοινοτικής Διακίνησης Φαρμακευτικών Προϊόντων | ΕΟΦ για μερικά φάρμακα σε άλλες χώρες της ΕΕ, όπου τα φάρμακα έχουν πολύ υψηλότερες τιμές σε σχέση με την Ελλάδα, επειδή η τροφοδοσία της αγοράς με αυτά είχε εξομαλυνθεί – διατηρώντας ωστόσο και αυξάνοντας τον αριθμό εκείνων των φαρμάκων, την εξαγωγή των οποίων απαγόρευε. Όμως μία εβδομάδα μετά, στις 29 Νοεμβρίου, επιβλήθηκε προσωρινή γενική απαγόρευση των παράλληλων εξαγωγών όλων των φαρμάκωνΠροσωρινή Απαγόρευση Παράλληλων Εξαγωγών και Ενδοκοινοτικής Διακίνησης | Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων. Παρά την απαγόρευση, πάρα πολλά φάρμακα λείπουν και θα συνεχίσουν να λείπουν από την ελληνική αγορά.

Τρεις εβδομάδες πριν, ο ΕΟΦ δημοσίευσε μία τεράστια λίσταΜακροχρόνιες – Σημαντικές Ελλείψεις Φαρμάκων | ΕΟΦ, στην οποία καταγράφονταν οι ελλείψεις φαρμάκων. Η λίστα έχει τίτλο «Μακροχρόνιες, σημαντικές ελλείψεις φαρμάκων» και αφορά 54 δημοφιλείς κωδικούς. Σε 23 περιπτώσεις τα προβλήματα αφορούν στην παραγωγική διαδικασία, στις υπόλοιπες καθυστέρηση παράδοσης, αυξημένη ζήτηση, προβλήματα στην πρώτη ύλη, έλλειψη υλικών συσκευασίας ή πρόσθετων υλικών, όπως π.χ. είναι οι διαλύτες. «Αλλού λείπουν τα υλικά για τα μπλίστερς (συσκευασία χαπιών), αλλού δεν βρίσκουμε πρώτη ύλη στην κατάλληλη ποιότητα», παραδέχεται ένα στέλεχος μεγάλης πολυεθνικής που θέλει να παραμείνει ανώνυμο. Με μία κουβέντα, οι προμηθευτές δεν προλαβαίνουν έγκαιρα να εφοδιάσουν τα εργοστάσια των φαρμακευτικών εταιρειών με προϊόντα απολύτως απαραίτητα για την παραγωγή φαρμάκων. Σχεδόν κάθε ένα από αυτά τα προβλήματα συνδέεται με δυσκολίες στην προμηθευτική αλυσίδα, όπως εμφανίσθηκαν μετά την πανδημία. Οι ελλείψεις αυτές άρχισαν να καταγράφονται στα τέλη του 2021, αλλά στη διάρκεια της χρονιάς που τελειώνει έγιναν εκρηκτικές. Αν για παράδειγμα μια εταιρεία έχει περιορισμένο αριθμό μπλίστερ, προτιμά συνήθως να τα χρησιμοποιήσει για να παραγάγει τα πιο ακριβά σκευάσματά της, σε βάρος των λιγότερο ακριβών, αλλά πιο δημοφιλών.

Οι δυσκολίες στην εφοδιαστική αλυσίδα είχαν σαν αποτέλεσμα τη μείωση των παραδόσεων από τις πολυεθνικές φαρμάκων, που αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματαEU-level coordination to tackle supply disruptions (updated) | European Medicines Agency σε ολόκληρο τον κόσμο, όπου η παραγωγή δεν είναι σε θέσηDrug shortages aren’t going away any time soon, supply chain expert warns | Fierce Pharma να ανταποκριθεί στη ζήτηση.

Οι ίδιοι οι εκπρόσωποι των φαρμακευτικών επιχειρήσεων παραδέχονται σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις τις ελλείψεις, μάλιστα γι’ αυτές ενημερώνουν συχνά-πυκνά τον ΕΟΦ. Παρά το γεγονός αυτό όμως, ο οργανισμός μέχρι τώρα αντιδρά μάλλον αργοπορημένα. «Δεν είναι εύκολο για τους “παίκτες” της αγοράς να προγραμματίσουν και σε αυτό δεν είμαστε εντελώς ανεύθυνοι», λέει μάλλον κομψά στο inside story μία κυβερνητική πηγή που θέλει να παραμείνει ανώνυμη.

Καταγγελία ενάντια στις πολυεθνικές

Οι ελλείψεις δεν προκύπτουν σε ένα βράδυ, αλλά αρχίζουν να αχνοφαίνονται μήνες πριν από την εκδήλωσή τους. Ο γενικός γραμματέας των φαρμακαποθηκαρίων Θόδωρος Σκυλακάκης λέει ότι ελλείψεις μέχρι ένα ποσοστό 20% είναι διαχειρίσιμες, «αλλά όταν ξεπερασθεί αυτό το όριο τα πράγματα γίνονται πολύ πιο δύσκολα».

Όταν το υπουργείο αποφάσισε να απαγορεύσει προσωρινά τις εξαγωγές, ο κ. Σκυλακάκης έκανε καταγγελία εναντίον πέντε φαρμακευτικών εταιρειών, κατηγορώντας τες πως είχαν μειώσει δραματικά τον ανεφοδιασμό της αγοράς. Σύμφωνα με πληροφορίες και από το υπουργείο Υγείας, οι απειλές των φαρμακαποθηκαρίων προς την πολιτική ηγεσία είναι πως, αν δεν επιβάλει το υπουργείο τον νόμο που υποχρεώνει τις φαρμακευτικές επιχειρήσεις να τροφοδοτούν την αγορά με φάρμακα ώστε να καλύπτεται η ζήτηση, τότε η καταγγελία θα γίνει μήνυση, που θα περιλαμβάνει και τους πολιτικά υπεύθυνους του υπουργείου Υγείας. Φυσικά το υπουργείο επικαλείται την παγκόσμια κατάσταση του ανεφοδιασμού με φάρμακα, καθώς το φαινόμενο δεν είναι μόνο ελληνικό. Οι πέντε εταιρείες τις οποίες κατήγγειλε ο κ. Σκυλακάκης είναι οι Sanofi, Novartis, Takeda, Merck και Astra Zeneca. Καθώς γράφονται αυτές οι γραμμές, οι εκπρόσωποι των αποθηκών απειλούν να διευρύνουν τη λίστα κατά δύο τουλάχιστον ακόμα εταιρείες. Για τον κ. Σκυλακάκη οι παράλληλες εξαγωγές σε χώρες όπως η Γερμανία και η Αυστρία, όπου τα φάρμακα είναι 3,5 έως 4 φορές ακριβότερα, είναι ένα «συντρέχον πταίσμα» στην αδυναμία εφοδιασμού της αγοράς. Κι αυτό γιατί, ενώ οι εξαγωγές κατά τους χονδρέμπορους έχουν μειωθεί κατά 4 φορές τα τελευταία χρόνια, φτάνοντας στα 400 εκατομμύρια τον χρόνο, οι ελλείψεις έχουν αυξηθεί.

Τι φταίει λοιπόν και περνάμε τον χειμώνα χωρίς βασικά φάρμακα;

«Μη στέλνετε μεγάλες ποσότητες στην Ελλάδα»

Σε συνθήκες στενότητας στην παραγωγή, όταν σε όλες τις χώρες κόβονται ποσότητες, είναι φανερό ότι μεγαλύτερες περικοπές θα γίνουν σε αγορές που είτε αποζημιώνουν άδικα, είτε αποζημιώνουν με καθυστέρηση. Στην Ελλάδα καθυστέρηση πλέον δεν υπάρχει, αλλά οι εταιρείες δίνουν πίσω στο κράτος ένα μεγάλο μέρος των εσόδων τους λόγω του claw back και του rebate, δηλαδή των οριζόντιων κοφτών που ενεργοποιούνται όταν ο τζίρος κάθε εταιρείας ξεπεράσει ένα όριο, το οποίο καθορίζεται διοικητικά. To 2021, σύμφωνα με στοιχεία του ΙΟΒΕ, «στον τομέα της φαρμακευτικής δαπάνης, η συνολική εξωνοσοκομειακή φαρμακευτική δαπάνη στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στα €4,0 δισεκ. (εκ των οποίων μόλις τα €2,0 δισεκ. αποτελούν δημόσια χρηματοδότηση). Με τη συνεισφορά των ασθενών (συμμετοχή) να παραμένει περίπου σταθερή και σίγουρα όχι μειούμενη, το βάρος έχει μετατοπιστεί στον φαρμακευτικό κλάδο, μέσω των υποχρεωτικών επιστροφών και εκπτώσεων (clawback & rebates) που καταβάλλει. Αξίζει να σημειωθεί ότι η φαρμακευτική βιομηχανία συνεχίζει να καλύπτει τις ανάγκες των ασθενών σε φάρμακα, μέσω των υποχρεωτικών επιστροφών, διαθέτοντας τελικά δωρεάν 1 στα 2 φάρμακα (50%)». Με απλά λόγια, ένα στα δύο φάρμακα που διατίθενται πληρώνεται από τη βιομηχανία στο όνομα ενός προσωρινού μέτρου που είχε επιβληθεί στα πλαίσια των μνημονιακών υποχρεώσεων της χώρας. Αυτό έχει ως συνέπεια σε συνθήκες παγκόσμιας στενότητας οι μητρικές των εταιρειών που είναι εγκατεστημένες στην Ελλάδα να επιβάλλουν πρόσθετες περικοπές. Αντίθετα, τα φάρμακα που δεν έχουν «ακουμπήσει» ακόμα τα πλαφόν των οριζόντιων μειώσεων, στο τέλος του χρόνου κινούνται περισσότερο.

Για τον γενικό διευθυντή του ΣΦΕΕΣύνδεσμος Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδας Μιχάλη Χειμώνα, παρά το γεγονός ότι η κατανάλωση των φαρμάκων στα νοσοκομεία αυξάνεται με 12% έναντι της περσινής χρονιάς, δηλαδή υπερδιπλάσια σε σχέση με τα φαρμακεία, στα νοσοκομεία δεν «καταγράφεται έλλειψη». Ο κ. Σκυλακάκης λέει ότι οι δύο αγορές, νοσοκομείων και φαρμακείων, είναι εντελώς διαφορετικές και ότι πάντως στα φαρμακεία παρουσιάζονται μαζικά προβλήματα εφοδιασμού «σε μεγάλους και δημοφιλείς κωδικούς».

Η διάρθρωση της ελληνικής αγοράς κάνει τη διαχείριση του προβλήματος πιο δύσκολη, καθώς τα 2/3 των αποθηκών δουλεύουν για το μεταξύ τους εμπόριο, σύμφωνα με υπολογισμούς και από τον χώρο των αποθηκών αλλά και των επιχειρήσεων που είναι μέλη του ΣΦΕΕ. Από την πλευρά τους, ορισμένοι εκπρόσωποι των αποθηκών «χρεώνουν» την ευθύνη για τις εξαγωγές και στα φαρμακεία, τον νέο ανταγωνιστή των αποθηκών στις χρυσοφόρες αγορές της κεντρικής Ευρώπης. Όλοι οι παράγοντες της αγοράς αναγνωρίζουν ότι πλάι στις νόμιμες εξαγωγές που καταγράφει ο ΕΟΦ, υπάρχουν και παράνομες εξαγωγές εκατοντάδων εκατομμυρίων, που γίνονται με τη συγκομιδή φαρμάκων από φαρμακεία με μηχανάκια, και στη συνέχεια με την αποστολή τους μέσω συγκεκριμένων φαρμακαποθηκών στο εξωτερικό. Οι ίδιοι οι αποθηκάριοι έχουν προσπαθήσει να βάλουν μία τάξη σε αυτό το χάος, εισηγούμενοι στο κράτος ένα ελάχιστο ποσό παρακαταθήκης σε εμπόρευμα για όσους ανοίγουν αποθήκες, ώστε να μην υπάρχουν άδειες αποθήκες που αγοράζουν από φαρμακεία. Το κράτος θεωρεί την πρόταση των αποθηκαρίων παραβίαση των κανόνων του ανταγωνισμού, αλλά έχει άδικο: ουκ ολίγα «μαύρα πρόβατα» ανοίγουν και ξανανοίγουν αποθήκες, αφού πρώτα ρίχνουν «πιστολιά» στην αγορά χωρίς να απειλούνται πραγματικά μετά την υποτροπή. Από όλα αυτά ουδέν διορθώθηκε τα χρόνια του μνημονίου· αποθήκες και φαρμακεία αυξήθηκαν.

Καθώς πάμε στις εκλογές, η κυβέρνηση θα διαχειρισθεί το θέμα των πραγματικών ελλείψεων σε φάρμακα με τρόπο ώστε να της στοιχίσει λιγότερες ψήφους. Στο τέλος δεν θα έχουν αλλάξει πολλά πράγματα. Περισσότερες επιχειρήσεις θα προσπαθούν να μοιρασθούν μια μικρότερη αγορά, με αποτέλεσμα να αναζητούν τη ρευστότητά τους στο εξωτερικό.

Τάσος Τέλλογλου

πηγή: insidestory.gr