Χρυσή Αυγή: Aπό την τηλεόραση στο YouTube

Είχε στρατηγική η Χρυσή Αυγή στη χρήση των social media; Αυτή την ερώτηση έκανε μεταξύ άλλων στον εαυτό του ο Γιώργος Σαμαράς, λέκτορας Δημόσιας Πολιτικής στο King’s College London, όταν ξεκινούσε το διδακτορικό τουOpening the Floodgates of Hate An Investigation into Golden Dawn’s Online Extremism | Georgios Samaras το 2018. Παρακολουθούσε ήδη από κοντά τη Χρυσή Αυγή αρκετά χρόνια, καθώς του είχε κάνει εντύπωση πόσο καλά δομημένη ήταν σαν οργάνωση. «Η ιστοσελίδα τους με είχε συγκλονίσει για χρόνια. Προσπαθούσα να έχω μια επαφή να δω τι συμβαίνει και πώς γίνεται ένα πολιτικό κόμμα να έχει μετατρέψει την επίσημη ιστοσελίδα του σε ειδησεογραφικό-προπαγανδιστικό μέσο» λέει, εξηγώντας ότι η ιστοσελίδα της Χρυσής Αυγής δεν ήταν σαν αυτές των υπολοίπων κομμάτων –δελτία τύπου, δηλώσεις των πολιτικών, καλέσματα σε συγκεντρώσεις και εκδηλώσεις κ.λπ– αφού μεγάλο μέρος της καταλάμβαναν οι καθημερινές αναμεταδόσεις ειδήσεωνΘεατρική παράσταση από Δένδια | Χρυσή Αυγή, τις οποίες προέβαλαν με τον δικό τους τρόπο και έπειτα έβγαζαν στα social media.

Η μελέτη του κ. Σαμαρά περιλαμβάνει τη χρήση των Facebook, Twitter και YouTube, από το 2012 έως το 2019, από το κόμμα αλλά και από κάποιους δραστήριους βουλευτές/πολιτικές φιγούρες του. Βασίστηκε στην ανάλυση δημοσιεύσεων των λογαριασμών αυτών (στις περιπτώσεις που τα προφίλ έχουν «πέσει», βασίστηκε σε αρχειοθετημένο υλικό από το Wayback machineInternet Archive: Wayback Machine) και σε συνεντεύξεις που έκανε ο ίδιος με 35 ψηφοφόρους της Χρυσής Αυγής.

Η στρατηγική του κόμματος

Το βασικό χαρακτηριστικό της Χρυσής Αυγής στα social media, όπως είναι ευρέως γνωστό, είναι η ρητορική μίσους. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το κόμμα βρήκε τον χώρο να εκφραστεί χωρίς περιορισμούς και όρια. Ο λαϊκισμός, ο εθνικισμός και ο ακραία ρατσιστικός λόγος ήταν πάντα εκεί, χωρίς κανένα μέτρο σε πολλές περιπτώσεις. Ο κ. Σαμαράς εντοπίζει σε αυτά τα στοιχεία τo «virality» που επεδίωκε το κόμμα στον διαδικτυακό χώρο: «Θεωρώ ότι η Χρυσή Αυγή ήταν ο Τραμπ πριν τον Τραμπ. Χρησιμοποίησε έναν ακραίο εξτρεμιστικό λόγο για να κινητοποιήσει τους ψηφοφόρους της, ώστε να εκδηλώσουν την οργή τους με όσο το δυνατόν πιο ακραίες μορφές βίας. Κάνοντας επίκληση σε εθνικά ζητήματα, για παράδειγμα στο μακεδονικό, στην ακραία μετανάστευση –όπως την χαρακτήριζαν– στις απειλές της Τουρκίας, της Αλβανίας κ.λπ., έδειχναν ότι όλοι τριγύρω μας ήταν αόρατοι εχθροί και η Χρυσή Αυγή καλούσε τους ψηφοφόρους της να τους αντιμετωπίσουν.

Όταν η Χρυσή Αυγή φιλοξενεί βίντεο βουλευτών της στα οποία λένε “θα σας συλλάβουμε, θα σας σκοτώσουμε, θα σας τουφεκίσουμε”, ουσιαστικά το κάνει για να επιτευχθεί το virality. Ήξεραν πως αυτό είχε πέραση στην Ελλάδα. Πιστεύω ότι υπήρχε πολύς κόσμος εκεί έξω που πέρα από τον χαβαλέ –για παράδειγμα μπορεί να θεωρούσαν αστείο να βλέπουν τον ΜπαρμπαρούσηΠαραλήρημα του «χρυσαυγίτη» Μπαρμπαρούση: Τα κεφάλια τους στις Πρέσπες | HuffPost να απειλεί– διψούσε για αίμα. Δεν πιστεύω ότι αυτό το virality θα είχε αλλιώς επιτυχία, δεν γίνεται να υπάρχουν ακόμα τέτοιες ομιλίες βουλευτών στο YouTube –επιθετικές, με χυδαίο περιεχόμενο– στις οποίες εκφράζονται με αυτόν τον τρόπο. Ήξεραν πάρα πολύ καλά τι έκαναν. Ήθελαν να πάρουν την οργή και να τη μετατρέψουν σε ψήφους.

Η Χρυσή Αυγή εργαλειοποιούσε καθημερινά τα social media με σκοπό να στοχοποιήσει και πολιτικούς, δημοσιογράφους και άλλους. Αυτή η τακτική πέτυχε με την επίθεση στον [τότε δήμαρχο Θεσσαλονίκης] Γιάννη ΜπουτάρηΆγρια επίθεση στον Μπουτάρη στην εκδήλωση για την Γενοκτονία των Ποντίων | LIFO. Ήταν μια συνεχιζόμενη προσπάθεια επιθετικής και βίαιης ρητορικήςΟ εθνομηδενιστής Μπουτάρης θέλει μουσείο ισλαμικής (!) τέχνης στην Θεσσαλονίκη | Χρυσή Αυγή που διακινούνταν και στα social media, η οποία κάποια στιγμή κορυφώθηκε».

Όπως αναφέρει ο ερευνητής, μάλλον δεν υπήρχε κάποιος επικοινωνιολόγος πίσω από την οργάνωση των social media του κόμματος, αλλά –όπως του είπε ένας συνεντευξιαζόμενος, μέλος τοπικής οργάνωσης της Χρυσής Αυγής– αυτοί που συμμετείχαν στη συγγραφή των άρθρων για την ιστοσελίδα και βοηθούσαν με την δημοσίευση στα social media ήταν …εθελοντές.

Ο κ. Σαμαράς θεωρεί ότι πιο «ακραία» χρονιά της Χρυσής Αυγής ήταν το 2017-2018, που αποδείχτηκε «ανεξέλεγκτη διαδικτυακά», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, καθώς «είχε βγάλει το πιο ακραίο της πρόσωπο στον δημόσιο λόγο. Τότε, το 2017 είχαν γίνει διάφορα επεισόδια στη Βουλή και η Χρυσή Αυγή πραγματικά εξαπέλυε δηλητήριο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τα Χριστούγεννα του 2017, όταν είχε έρθει ο Ζόραν ΖάεφΖόραν Ζάεφ στην Ελλάδα, η Χρυσή Αυγή πήρε φωτιά και μέχρι και τα τέλη του ’18-αρχές του ’19 ήταν ένα μακεδονικό παραλήρημα. Ήταν επιθέσεις προς όλες τις κατευθύνσεις. Με τον Παππά, τον Παναγιώταρο, τη Ζαρούλια και την Ουρανία Μιχαλολιάκου να έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο στα κοινωνικά δίκτυα».

Όταν το 2012 ο Ηλίας Κασιδιάρης χαστούκισε τη Λιάνα Κανέλλη κατα τη διάρκεια πρωινής τηλεοπτικής εκπομπής, τα περισσότερα κανάλια προσπάθησαν να «απομονώσουν» τη Χρυσή Αυγή και να μην την προβάλλουν. Μέσα από τις συνεντεύξεις με ψηφοφόρους της Χρυσής Αυγής, ο κ. Σαμαράς έμαθε ότι το κοινό του κόμματος εξέλαβε αυτήν ακριβώς την απομόνωση από τα συστημικά ΜΜΕ ως προσπάθεια φίμωσης του κόμματός τους. Μάλιστα αυτός ήταν ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους υπήρχε τόσο μεγάλη ενασχόληση με τα social media του κόμματος, αφού ήταν ο μοναδικός τρόπος για να έχουν επαφή με τη Χρυσή Αυγή.

Μέσα από την έρευνά του ο κ. Σαμαράς κατέληξε ότι το πιο επιδραστικό μέσο που χρησιμοποιούσε η Χρυσή Αυγή ήταν το YouTube. «Όπως το βλέπω, το YouTube ήταν το πάθος της Χρυσής Αυγής. Και το γεγονός ότι κάποιοι ψηφοφόροι τους το χαρακτήρισαν στις συνεντεύξεις μας ως “ΧρυσήΑυγήTV” μου δείχνει τι πιστεύουν πραγματικά για την έκταση που είχε λάβει το YouTube στα μάτια τους. Υπήρχε ένας θαυμασμός, για το ότι εκεί ήταν κάτι σαν ένας επαναστατικός κόλπος. Η Χρυσή Αυγή εκδηλωνόταν εκεί, δεν την περιόριζαν τα “συμφέροντα” και η κυβέρνηση. Tαυτόχρονα οι περισσότεροι ψηφοφόροι της Χρυσής Αυγής που συμμετείχαν στην έρευνά μου δείχνουν να πιστεύουν ότι ο λόγος που η Χρυσή Αυγή δεν εμφανιζόταν στα ΜΜΕ ήταν επειδή γινόταν λογοκρισία και κανένας δεν είδε κάτι αρνητικό στο γεγονός ότι ένας βουλευτής σηκώθηκε και χαστούκισε κάποια ζωντανά σε μια πρωινή εκπομπή. Δεν είχαν κανένα πρόβλημα με αυτό. Αλλά νομίζω, και το τονίζω αυτό, ότι αυτό το γεγονός της “απομόνωσης” τους οδήγησε και τους φανάτισε ακόμα περισσότερο στο να παρακολουθούν την Χρυσή Αυγή με κάθε τρόπο».

«Η Χρυσή Αυγή εντωμεταξύ έβγαζε τα πάντα στο YouTube. Ήταν μέσο αναμετάδοσης ομιλιών στην Βουλή, διάφορων ενεργειών, διαδηλώσεων, εκδηλώσεων, ζωντανών “talk shows” όπου ήταν καλεσμένοι βουλευτές του κόμματος κ.ά. Βγάζανε ακόμα και ομιλίες από τοπικές οργανώσεις της Χρυσής Αυγής σε επαρχιακές πόλεις. Νομίζω ότι δεν υπάρχει άλλο ελληνικό κόμμα που να το έκανε αυτό. Αλλά υπήρχε κόσμος που το παρακολουθούσε. Όταν λέει κάποιος στην συνέντευξη “ανυπομονούσα να δω κάτι τέτοιο”, καταλαβαίνεις ότι το υλικό αυτό τους άρεσε. Είχαν την τάση να το παρακολουθούν. Καθημερινά. Όχι απλά μια φορά την εβδομάδα. Εκεί ήταν η ενημέρωσή τους για την ελληνική πολιτική σκηνή.

Επίσης, πρέπει να έχουμε κατα νου κάτι πολύ σημαντικό: ειδικά το 2012 είχαμε μια λαϊκή οργή απέναντι στα συστημικά κανάλια στην Ελλάδα, που κορυφώθηκε λίγο πριν βγει ο ΣΥΡΙΖΑ το 2015. Δεν μπορώ να φανταστώ λοιπόν, ότι ψηφοφόροι της Χρυσής Αυγής θα μπορούσαν να στηθούν σε μια τηλεόραση και να δουν για παράδειγμα MEGA ή ΕΡΤ ή ANT1. Τότε η δημοσιογραφία δεχόταν επιθέσεις από όλα τα μέτωπα, ήταν όλοι εναντίον όλων. Συνεπώς καταλαβαίνω και αντιλαμβάνομαι για ποιο λόγο αυτοί οι άνθρωποι ήταν τόσο δραστηριοποιημένοι στα social media συγκεκριμένα εκείνη την εποχή».

YouTube: η παιδική χαρά της ακροδεξιάς και του εξτρεμισμού – και στην Ελλάδα

Τα κανάλια που είχε συνολικά η Χρυσή Αυγή στο YouTube ήταν πέντε («Χρυσή Αυγή – Λαϊκός Σύνδεσµος», «Χρυσή Αυγή», «ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ», «ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ (2)», «Αίµα Τιµή Χρυσή Αυγή»). Ο κ. Σαμαράς εξηγεί ότι ο λόγος για τον οποίον ήταν τόσα πολλά έχει να κάνει με το ότι κάθε φορά που έφτιαχναν καινούρια ιστοσελίδα, δημιουργούσαν και ένα νέο κανάλι επειδή πίστευαν ότι θα τους «κατέβαζαν» το προφίλ. Όλα τα κανάλια είναι ενεργά, με κινητικότητα (εκτός από το «Αίµα Τιµή Χρυσή Αυγή», που είχε μόνο ένα βίντεο πριν από οκτώ χρόνια).

Επιτρέπεται να έχει επίσημα social media η Χρυσή Αυγή;

Σε περίπτωση που αναρωτιόσασταν κι εσείς αν επιτρέπεται ένα κόμμα σαν τη Χρυσή Αυγή να εξακολουθεί να έχει social media και παρουσία στο διαδίκτυο με ενεργή ιστοσελίδα, η απάντηση είναι ότι ναι, τίποτα δεν την περιορίζει, παρόλο που πρωτόδικα έχει αναγνωριστεί ως εγκληματική οργάνωση-συμμορία.

Επικοινωνήσαμε με τη Χρύσα Παπαδοπούλου, δικηγόρο της πολιτικής αγωγής για την υπόθεση της δολοφονίας του Παύλου Φύσσα, για να μάθουμε περισσότερα. Όπως μας εξήγησε, η Χρυσή Αυγή θα μπορούσε ακόμα και να κατέβει στις επόμενες εκλογές, καθώς «εδώ έχουν καταδικαστεί φυσικά πρόσωπα, η ποινική ευθύνη δηλαδή είναι εξατομικευμένη». Άλλωστε δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι η απόφαση που υπάρχει είναι πρωτόδικη, άρα όχι τελεσίδικη και αμετάκλητη, οπότε θεωρητικά είναι εκκρεμής η διαδικασία.

«Τώρα έχουν καταδικαστεί τα συγκεκριμένα άτομα ως μέλη και διευθυντές της εγκληματικής οργάνωσης. Δεν υπάρχει συνταγματικό δικαστήριο στην Ελλάδα που ελέγχει την νομιμότητα μιας πολιτικής οργάνωσης και να λέει ότι “εσείς επειδή είστε επικίνδυνοι για το Σύνταγμα και για την Δημοκρατία σας απαγορεύω να έχετε όνομα, να έχετε γραφεία κλπ”. Δεν υπάρχει στο ελληνικό Σύνταγμα διαδικασία απαγόρευσης πολιτικών κομμάτων. Δεν είναι σαν τη Γερμανία που μπορεί να απαγορευτεί μια οργάνωση. Και αυτό συμβαίνει γιατί δεν προβλέπεται στο Σύνταγμα του 1975 διαδικασία απαγόρευσης οποιουδήποτε πολιτικού σχηματισμού. Αυτό είχε γίνει τότε γιατί ήταν πρόσφατη η δίωξη του ΚΚΕ, που θεωρούνταν παράνομο. Υπάρχει δηλαδή μια φιλελεύθερη προοπτική από πίσω, ότι δεν γίνεται να απαγορεύουμε τα κόμματα, έχοντας στο μυαλό το ΚΚΕ που ήταν πρόσφατα παράνομο» μας εξηγεί.

Αυτά τα προφίλ δεν κατέβηκαν ποτέ από το ΥouTube, ούτε και κανένα βίντεο, όπως τονίζει ο κ. Σαμαράς.

«Οι “αναφορές περιεχομένου” στο YouTube δεν είναι τόσο ισχυρές όσο στο Twitter και το Facebook. Στο Facebook για παράδειγμα, αν μαζευτούν πολλές αρνητικές αναφορές, γίνεται άμεση αναστολή. Το YouTube είναι πολύ πιο ελαστικό. Το έχω συνειδητοποιήσει γιατί παρόλο που είδα τόσο υλικό της Χρυσής Αυγής που περιέχει ρητορική μίσους, όλο αυτό παραμένει ακόμα και σήμερα online. Είναι κάποιες συζητήσεις οι οποίες πραγματικά ξεπερνάνε πάρα πολλά όρια. Μιλούσαν ανοιχτά για συλλήψεις και βία κατά πολιτικών, μιλούσαν για θέματα της επικαιρότητας με χυδαίο τρόπο και ξεχείλιζαν μίσος. Αυτά δεν θα μπορούσαν να τα λένε στη Βουλή, θα τους κλείνανε τα μικρόφωνα. Αλλά στο διαδίκτυο ήταν η απόλυτη ελευθερία που μπορούσε να έχει ένα χρυσαυγίτης στην Ελλάδα την περασμένη 10ετία. Και εκεί εκδηλώνονταν όλες οι αντιλήψεις τους με τον πιο χυδαίο τρόπο».

Δεν είναι άλλωστε η πρώτη φορά που ακούμε ότι το YouTube αποτελεί φωλιά ακροδεξιάς ρητορικήςΚάθε κλικ στο YouTube, πιο κοντά στην ριζοσπαστικοποίηση και εξτρεμιστικού, ακόμα και τρομοκρατικού περιεχομένου. Έχει υποστηριχθεί πως ο αλγόριθμος του YouTube ευνοείOpinion: YouTube, the Great Radicalizer | The New York Times σε μεγάλο βαθμό την ριζοσπαστικοποίηση, μιας και δείχνοντας όλο και πιο ακραίο περιεχόμενο κρατάει τον θεατή περισσότερη ώρα στην πλατφόρμα (κάτι που σημαίνει και περισσότερα έσοδα από διαφημίσεις).

Άρα δεν θα πρέπει να μας ξενίζει το γεγονός ότι μέχρι το 2019 –σύμφωνα με τα δεδομένα του κ. Σαμαρά– τα κανάλια της Χρυσής Αυγής συγκέντρωναν τα περισσότερα views και συνδρομητές από κάθε άλλο ελληνικό κόμμα. Τους αριθμούς της ξεπέρασε η ΝΔ το 2019, μιας και από το 2017 ανανέωσε το προφίλ που είχε στη συγκεκριμένη πλατφόρμα.

Ο κ. Σαμαράς τονίζει ότι δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι μερικές μεγάλες mainstream ειδησεογραφικές ιστοσελίδες κατα καιρούς χρησιμοποιούσαν embedded βίντεο από τα επίσημα κανάλια της Χρυσής Αυγής για τις ειδήσεις που δημοσίευαν, αυξάνοντας έτσι την κίνηση αυτών των βίντεο.

Τα πράγματα φαίνονται λίγο διαφορετικά σε Twitter και Facebook. Ο ακραίος λόγος που χρησιμοποιούσαν οι βουλευτές στους προσωπικούς τους λογαριασμούς ή στους επίσημους λογαριασμούς του κόμματος, συχνά παραβίαζε τους όρους και τις προϋποθέσεις που έθεταν οι πλατφόρμες.

Οι πρώτες διαγραφές ήρθαν το 2012 στο FacebookΕκτός Facebook η Χρυσή Αυγή | Η Καθημερινή, όταν κατέβηκαν κάποια προφίλ βουλευτών – αλλά λίγο αργότερα ξαναδημιουργήθηκαν. «Υπήρχαν οργανωμένες αντιφασιστικές κινήσεις για να “ρίξουν” το υλικό της Χρυσής Αυγής και το πέτυχαν» αναφέρει σχετικά ο κ. Σαμαράς. Το 2017, όπως σημειώνει στη διατριβή του, υπήρξαν ξανά διαγραφές λογαριασμών βουλευτών, όπως και το 2019 όταν πλέον απαγορεύτηκεΤο Facebook μπλόκαρε τη Χρυσή Αυγή – Απαγορεύει τις χρυσαυγίτικες δημοσιεύσεις | Lifo οποιαδήποτε δημοσίευση περιείχε ενεργό σύνδεσμο που οδηγούσε στην επίσημη ιστοσελίδα. Σε κάθε τέτοια περίπτωση το κόμμα φυσικά δεν πτοούνταν, δημιουργώντας ξανά νέες ιστοσελίδες και προφίλ στα κοινωνικά δίκτυα.

«Και στο Twitter δεν χρησιμοποιούσαν το επίσημο προφίλ όπως κάνουν παραδοσιακά τα κόμματα, όμως αντιθέτως λειτουργούσε σχεδόν αποκλειστικά ως ένα προφίλ όπου μοιράζονταν ό,τι ανέβαινε στην επίσημη ιστοσελίδα τους» σημειώνει στην διατριβή του ο κ. Σαμαράς και μας λέει ότι στους λογαριασμούς των βουλευτών «εκτός από τα fake news που κάποιες φορές ανέβαζαν, εντοπίζεται κυρίως αντικομμουνιστικό περιεχόμενο με φωτογραφίες ή βίντεο όπως και επίσης –σε δεύτερο βαθμό– ισλαμοφοβικό περιεχόμενο».

Η χρήση ήταν παρόμοια και στο Facebook, μας εξηγεί. Βέβαια δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι πιθανά στο Facebook υπήρχαν και ιδιωτικές ομάδες, όπου οι ψηφοφόροι οργανώνονταν για διάφορες δράσεις. «Δεν ξέρω τι συζητήσεις λάμβαναν χώρα σε αυτές τις ομάδες, αλλά κάποιοι ψηφοφόροι άφησαν να εννοηθεί ότι όντως υπήρχαν ιδιωτικά groups στο Facebook. Το τι συζητείτο εκεί μέσα δεν θα το μάθουμε ποτέ, βέβαια μιας και τα περισσότερα έχουν διαγραφεί και δεν υπάρχει αρχείο».

Κλείνοντας, ο κ. Σαμαράς μας είπε το εξής: «Νομίζω ότι το πιο σημαντικό για εμένα είναι ότι μέσα από τις συνεντεύξεις που έκανα, είδα πως οι ψηφοφόροι της Χρυσής Αυγής δεν είναι αναγκαστικά νεοναζιστές. Είναι μια ομάδα Ελλήνων η οποία ξεκάθαρα είχε πρόβλημα με το πολιτικό σύστημα και δείχνει να πιστεύει ότι η Χρυσή Αυγή μπορεί να καταστρέψει το ελληνικό πολιτικό σύστημα και να το ξαναφτιάξει από την αρχή. Και οι κύριοι λόγοι για τους οποίους το πίστευε αυτό ήταν γιατί η Χρυσή Αυγή έδειχνε να έχει λύσεις σε προβλήματα όπως αυτά που συνδέονταν με την μετανάστευση και τις οικονομικές συνθήκες κατα τη διάρκεια της κρίσης. Κυριολεκτικά στα πρόσωπα των βουλευτών της Χρυσής Αυγής είδαν μια νέα Αυγή για την ελληνική πολιτική. Πίστεψαν ότι η ΧΑ θα έφτιαχνε ξανά την Ελλάδα. Νομίζω επίσης, ότι πλέον οι συνθήκες γίνονται κατάλληλες για να εμφανιστεί ένα κόμμα όχι σαν την Χρυσή Αυγή, αλλά κάποιο εξτρεμιστικό κόμμα το οποίο θα προσπαθήσει να πείσει τον κόσμο ότι έχει λύσεις καλύτερες από αυτές που προσφέρει η κυβέρνηση. Άρα ας μην υπάρχει η έκπληξη αν δούμε ξανά την άνοδο ενός κόμματος ακόμα και πιο ακραίου από αυτό που ξέρουμε».

Κείμενο Ελευθερία Τσαλίκη

πηγή: insidestory.gr