Από τη Γάζα στον Περσικό Κόλπο: Ευρύτερος πόλεμος ή μονοπάτι προς πολυπολικότητα;
Σε μια νύχτα που μπορεί να καταγραφεί ως στρατηγική καμπή στην ιστορία της περιφερειακής σύγκρουσης, το Ιράν διέσχισε τολμηρά τις κόκκινες γραμμές που τραβήχτηκαν από τη Δύση. Με πυραύλους ακριβείας και τηλεκατευθυνόμενα αεροσκάφη, έπληξε βαθιά την ισραηλινή επικράτεια, καταφέρνοντας ακόμη να απενεργοποιήσει τα αμυντικά συστήματα και να προκαλέσει την ρίψη ισραηλινών πυραύλων σε μία από τις δικές τους στρατιωτικές βάσεις. ΄Όπως διαφαίνεται έχει προκύψει μια νέα πραγματικότητα: το Ισραήλ δεν κατέχει πλέον μονοπώλιο για την έναρξη ή την αποτροπή καθοριστικής δράσης, ούτε μπορεί να βασιστεί στην εγγυημένη δυτική προστασία όπως και πριν.
Αυτό που αποκάλυψε η νύχτα της 15ης Ιουνίου είναι ότι τα αποφασιστικά αποτελέσματα δεν θα καθορίζονται πλέον αποκλειστικά από το Ισραήλ. Το Τελ Αβίβ έχει γίνει ο πιο αδύνατος κρίκος σε μια σύγκρουση της οποίας η κλίμακα υπερβαίνει τις στρατιωτικές και πολιτικές του ικανότητες, ιδίως υπό το πρίσμα της διεθνούς απομόνωσης και της αυξανόμενης πίεσης για λογοδοσία σε εγκλήματα γενοκτονίας και εποικισμών ενώπιον διεθνών δικαστηρίων. Αυτό δεν αφορά πλέον μόνο τα αντίποινα του Ιράν ή τους εσωτερικούς πολιτικούς υπολογισμούς του Νετανιάχου. Αφορά το αν η Δύση, και ειδικά η Ουάσινγκτον, διαθέτει τόσο τη θέληση όσο και την ικανότητα να μετατρέψει την παρούσα κατάσταση σε έναν περιφερειακό πόλεμο πλήρους κλίμακας για να υπερασπιστεί το Ισραήλ. Ή μήπως έχει πραγματικά μετατοπιστεί η αποτροπή, εισάγοντας μια νέα διεθνή τάξη που δεν καθορίζεται από τη μονόπλευρη κυριαρχία των ΗΠΑ αλλά από πολυ-πολικά κέντρα;
Αυτό είναι το βαθύτερο ηθικό και στρατηγικό δίλημμα που αντιμετωπίζει τώρα η περιοχή: κατευθυνόμαστε σε έναν καταστροφικό πόλεμο που κατακλύζει τον Κόλπο, το Λεβάντε και τη Γάζα μαζί ή εισερχόμαστε σε μια νέα φάση διαπραγμάτευσης που διαμορφώνεται από διαφορετικές ισορροπίες ισχύος, όπου οι πολιτικές διευθετήσεις αντικατοπτρίζουν τις νέες πραγματικότητα στο έδαφος;
Σε αυτή τη συγκυρία της πυρκαγιάς και του σκοταδιού που εκτείνεται από τη Γάζα ως το Στενό του Ορμούζ οι γεωπολιτικές ατζέντες διασταυρώνονται, οι κόκκινες γραμμές θολώνουν και οι χάρτες του αίματος ανακατασκευάζονται στο τραπέζι πόκερ της αμερικανο-ισραηλινής ηγεμονίας. Αυτό που βλέπουμε δεν είναι απλώς μια παροδική κλιμάκωση αλλά μια κεντρική συγκυρία που σηματοδοτεί η υπό κατάρρευση προσπάθεια για την αναδιοργάνωση μιας «νέας Μέσης Ανατολής» που χτίστηκε στα ερείπια κρατών και καταπιεσμένων λαών.
Το Ισραήλ κινείται στο έδαφος ως επιθετικός βραχίονας του οράματος Τραμπ-δίχως να δεσμεύεται από τους διεθνείς κανόνες- ενώ ο Νετανιάχου συμπεριφέρεται σαν να ξεδιπλώνεται η Ιστορία πριν την εποχή των (ισραηλινο-παλαιστινιακών ειρηνευτικών) συμφωνιών του Όσλο (της δεκαετίας του 1990) αντλώντας δύναμη από αμερικανική «λευκή επιταγή» και την περιφερειακή σιωπή.
Ωστόσο, οι εξελίξεις του τελευταίου 24ώρου που σημαδεύτηκαν από την αποτυχία του αντιπυραυλικού «Σιδερένιου Θόλου» και των αμυντικών συστημάτων των ΗΠΑ να αποκρούσουν τις επιθέσεις του Ιράν, ισοδυναμούν με ένα στρατηγικό σοκ. Παρά την τεχνολογική ανωτερότητα, την οποία αγκάλιασαν ορισμένα αραβικά καθεστώτα, το Ισραήλ φάνηκε ανίκανο να απορροφήσει τους «κραδασμούς» της επίθεσης, ενώ το Ιράν και οι σύμμαχοί του εμφανίστηκαν ενεργοί παίκτες στη διαμόρφωση της ισορροπίας δυνάμεων παρά απομονωμένοι αντίπαλοι.
Η κυβέρνηση του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ έχει επιδιώξει εδώ και καιρό να αναμορφώσει την περιοχή – να «εξαφανίσει» τον αγώνα του παλαιστινιακού λαού, να μετατρέψει τον Περσικό Κόλπο σε «άξονα ομαλοποίησης» ώστε να περικυκλώσει το Ιράν και να ανακόψει τις περιφερειακές φιλοδοξίες Ρωσίας και Κίνας. Ωστόσο τα γεγονότα της 15ης Ιουνίου εκθέτουν την κατάρρευση αυτού του γεωπολιτικού σχεδίου και της ιδεολογικής κρίσης στην καρδιά της αμερικανικής και ισραηλινής πολιτικής. Το Μεγάλο Σχέδιο ΗΠΑ-Ισραήλ για μια νέα Μέση Ανατολή μπορεί τώρα να διακυβεύεται και να αμφισβητείται από αναδυόμενες αποτρεπτικές εξισώσεις, ένα μεταβαλλόμενο περιφερειακό τοπίο που ευνοούν δυνάμεις που αντιστέκονται στην αποικιοκρατική αναδιάρθρωση και την άνοδο ενός πολυ-πολικού άξονα που θα ανασχεδιάσει τους κανόνες της εμπλοκής.
Η Ρωσία, που επιβαρύνεται από το ουκρανικό μέτωπο, προχωρά προσεκτικά, παρατηρώντας στενά την κατάρρευση της αποτρεπτικής δυνατότητας του Ισραήλ και την διευρυμένη περιφερειακή απειλή. Το τελευταίο τηλεφώνημα Πούτιν -Τραμπ υποδηλώνει τις προσπάθειες της Μόσχας να οριοθετήσει τα όρια της αντιπαράθεσης και της επιρροής, αμφισβητώντας την μονοκρατορία της Ουάσινγκτον για τη μοίρα της περιοχής και να αποτρέψει κάθε προσπάθεια καθολικής ήττας του Ιράν στο πλαίσιο της στρατηγικής συνεργασίας τους.
Η Κίνα, από την άλλη, παρακολουθεί τις αγορές ενέργειας με οξυμμένη συνειδητοποίηση. Κάθε πυραύλος που εκτοξεύεται από την Τεχεράνη προς το Τελ Αβίβ ή την Χάιφα αντιπροσωπεύει μια άμεση απειλή για τη ροή πετρελαίου μέσω του στενού του Ορμούζ και μια ευκαιρία για το Πεκίνο να επιβληθεί ως μακροπρόθεσμος στρατηγικός παίκτης. Παράλληλα με τη Ρωσία, τοποθετείται ως εγγυητής της διεθνούς ασφάλειας και ειρήνης, αντισταθμίζοντας την αμερικανική μονοπολική κυριαρχία και την «κληρονομιά» της αστάθειας.
Στην Ευρώπη, η σιωπή της αποκαλύπτει την κρίση. Μεταξύ της εξασθενημένης πίστης στην Ουάσινγκτον και της αυξανόμενης εσωτερικής αντίθεσης στην ισραηλινή επιθετικότητα – ιδιαίτερα στη Γάζα – η Ευρώπη βρίσκεται στο χείλος της δικής της περιπέτειας αντιμετωπίζοντας: αύξηση της ροής προσφύγων, την ακρίβεια στις τιμές ενέργειας, την οικονομική ύφεση και δημόσια αναταραχή. Χωρίς πραγματική επιρροή, η ήπειρος δείχνει όλο και πιο απελπισμένη να αποφύγει την περαιτέρω πτώση από κλιμακούμενο, περιφερειακό πόλεμο.
Οι χώρες του Κόλπου ταλαντεύονται επίσης μεταξύ των φαντασιώσεων περί εξομάλυνσης των σχέσεων με το Ισραήλ και της γεωπολιτικής πραγματικότητας. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα παραμένουν δημοσίως σιωπηλές, ενώ καταλαβαίνουν πλήρως ότι ένας περιφερειακός πόλεμος θα δοκιμάσει την εύθραυστη εσωτερική σταθερότητα, μετατρέποντας την εξομάλυνση σε πυριτιδαποθήκη που θα σύρει ολόκληρη την περιοχή στο χάος.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι προσπάθειες ενστάλαξης της ηττοπάθειας και της υποταγής καταρρέουν. Η Παλαιστίνη επανέρχεται στο επίκεντρο – όχι απλώς ως εθνικός αγώνας απελευθέρωσης, αλλά ως το κλειδί για οποιαδήποτε μελλοντική περιφερειακή ισορροπία που εμποδίζει την ισραηλινή κυριαρχία ή πιεστικά πολιτικά αποτελέσματα.
Η δήλωση του Τραμπ ότι «δεν εμπλέκεται άμεσα» περιέχει ταυτόχρονα και αποστασιοποίηση και απειλή. Σηματοδοτεί υπολογισμένο δισταγμό – εν αναμονή, ενδεχομένως, συνθηκών που θα δικαιολογούσαν μία αμερικανική επέμβαση. Ταυτόχρονα, Ρωσία και Κίνα εμφανίζονται ως εναλλακτικοί μεσολαβητές, προσφέροντας μία πολυ-πολική προσέγγιση περιφερειακής σταθερότητας-διαπραγμάτευση και όχι επιβολή.
Με το Ιράν να υποστηρίζει τη στρατηγική αποτροπή του- σηματοδοτώντας την πιθανότητα μελλοντικής κλιμάκωσης – εμφανίζεται μία νέα εξίσωση: Η αμερικανο -ισραηλινή συμμαχία αντιμετωπίζει τώρα τα όρια της δύναμής της, ανίκανη να υπαγορεύσει τη μοίρα της περιοχής μόνη. Το όνειρο μιας νέας Μέσης Ανατολής μπορεί να μην πραγματοποιηθεί σύμφωνα με τους όρους της Ουάσιγκτον και του Τελ Αβίβ, αλλά μέσω της αντίστασης του λαού, της μετατόπισης των εξισώσεων αποτροπής και της κατάρρευσης των σιωνιστικών φαντασιών της «εβραϊκής υπεροχής», η οποία υποστηρίζει το αποικιακό όραμα.
Μέσα σε όλα αυτά, το ίδιο το Ισραήλ – παρά την δύναμη πυρός που διαθέτει- αντιμετωπίζει μία πρωτοφανή ευπάθεια. Η ισραηλινή κοινωνία, που κάποτε ζούσε το μύθο της «ενότητας», τώρα κατακερματίζεται ψυχολογικά, οικονομικά και πολιτικά. Ο μύθος του «αήττητου ηθικού στρατού» διαβρώνεται, η αποτρεπτική του δύναμη μειώνεται και εξαντλείται η εμπιστοσύνη του λαού στην κυβέρνηση, από απερίσκεπτες περιπέτειες. Και όμως, όπως πάντα, οι Παλαιστίνιοι παραμένουν στο επίκεντρο. Όχι απλώς ως θύματα, αλλά ως σύμβολα αντίστασης και εθνικής απελευθέρωσης. Από την Παλαιστίνη, πρέπει να ξεκινήσει ο χάρτης της δικαιοσύνης και της ισότητας. Μέσα από την Παλαιστίνη η ανθρωπότητα θα αναμετρηθεί όχι από την βάναυση ισχύ αλλά από την ανθεκτική βούληση εκείνων που αρνούνται να υποταχθούν και να ορθώσουν ανάστημα για να καταγράψουν την πορεία της Ιστορίας με θάρρος, αξιοπρέπεια και αντίσταση
